مایکروسافت و OpenAI در آستانه بازنگری شراکت انحصاری؛ آینده رابطه دو غول هوش مصنوعی در ابهام

مایکروسافت و OpenAI در حال حاضر روابط تجاری خوبی دارند و به پیروزی یکدیگر پشتیبانی می‌کنند اما امکان دارد در آینده این روابط همچنان همانند پیشین باقی نماند.

مایکروسافت از سال ۲۰۱۹ بیش از ۱۳ می‌لیارد دلار سرمایه نقدی و محاسباتی به OpenAI اختصاص داده است؛ استارت‌آپی که در زمان بی‌پولی بود اما اکنون یکی از پیشروان هوش مصنوعی محسوب می‌شود و در آخرین دور سرمایه‌گذاری، ارزش آن به ۱۵۷ می‌لیارد دلار رسیده است. مایکروسافت در ازای این سرمایه‌گذاری و حمایت، حق انحصاری اجرای مدل‌های OpenAI روی آژور، پلتفرم ابری خود، را یافته است.

تا به حال این همکاری بسیار موفق بوده است. سرمایه‌گذاری مایکروسافت به OpenAI کمک کرده مدل‌های زبانی بزرگ‌تر و بهتری بسازد. مدل‌های ساخته شده توسط OpenAI در محصولات نرم‌افزاری گوناگون مایکروسافت به کار رفته‌اند. ارتباط نزدیک این دو شرکت به آژور کمک کرده تا توانایی رقابت با سرویس ابری آمازون وب سرویس (AWS) را نشان دهد. تحلیل‌گران تخمین می‌زنند درآمد آژور از ژوئیه تا سپتامبر ۳۰ درصد رشد کرده است در حالی که رشد درآمدی آمازون وب سرویس در این بازه ۱۹ درصد بوده است. اریک بوید، رئیس بخش هوش مصنوعی مایکروسافت، اعلام کرده این همکاری ۶۰ هزار مشتری را به آژور جذب کرده است؛ با این حال به نظر می‌رسد OpenAI چندان از مایکروسافت، حمایت‌کننده مالی ثروتمندش، راضی نیست.

آیا OpenAI و مایکروسافت از شراکت خود راضی هستند؟

برخی اعضای هیئت‌مدیره و سرمایه‌گذاران OpenAI در مصاحبه‌ای با وب‌سایت اکونومیست گفته‌اند مایکروسافت باید کنترل خود را بر شرکت کاهش دهد؛ زیرا آن‌ها تمایل دارند از نیمه دیگر بازار صنعت رایانش ابری که تحت کنترل آمازون وب سرویس است، بهره‌مند شوند. دسترسی به این بخش جایگاه و موقعیت مستحکم OpenAI در حوزه ارائه مدل‌های زبانی را تقویت می‌کند و درآمد‌های آن را افزایش می‌دهد؛ انتظار می‌رود امسال درآمد آن به بیش از ۳ می‌لیارد و ۵۰۰ می‌لیون دلار برسد.

مایکروسافت از ارائه اطلاعات کامل در مورد جزئیات قرارداد خود با OpenAI خودداری کرده است. با توجه به رقابت طولانی‌مدت آژور با آمازون وب سرویس، منطقی است که این شرکت مایل نباشد به رقیب خود کمک کند اما پایان‌دادن مایکروسافت به همکاری انحصاری‌اش با OpenAI به نظر می‌رسد به اندازه‌ای که پیش می‌آید، غیر‌منطقی نباشد.

استدلال افرادی که از استقلال تجاری بیش‌تر OpenAI حمایت می‌کنند این است که مایکروسافت در درازمدت می‌تواند از سهامداری خود در OpenAI به نفع خود بهره‌مند شود و از نفوذ بیش‌تر این استارت‌آپ در بازار سود ببرد. نگرانی‌های مربوط به بحث‌های ضد‌انحصار نیز این استدلال را تقویت می‌کنند؛ کمیسیون تجارت فدرال آمریکا و سازمان رقابت بریتانیا این رابطه را بررسی می‌کنند.

مایکروسافت اکنون تلاش برای کاهش وابستگی خود به OpenAI را آغاز کرده است. بر اساس گزارش‌ها، ساتیا نادلا، مدیرعامل مایکروسافت، بعد از نوامبر سال قبل و برکناری موقت سام آلتمن، همتای خود در OpenAI، از سمت او و انتصاب مجدد و سریع وی پس از برکناری، شوکه شد. مایکروسافت از آن زمان تاکنون گزینه‌های مختلفی برای کاهش وابستگی خود به OpenAI در حوزه هوش مصنوعی آزمایش می‌کند.

یکی از این گزینه‌ها بهره‌گیری از مدل‌های زبانی بزرگ می‌سترال شرکت هوش مصنوعی فرا‌نسوی است. حمایت از دیگر شرکت‌های فعال در حوزه ساخت مدل‌های زبانی بزرگ در اکوسیستم خود و استخدام تقریبا تمام کارکنان اینفلکشن، رقیب OpenAI، به همراه رئیس آن، مصطفی سلیمان، از دیگر رویکرد‌های مایکروسافت برای کاهش وابستگی به OpenAI است.

مایکروسافت و OpenAI بار دیگر در مورد شرایط رابطه خود مذاکره می‌کنند؛ زیرا OpenAI دارد ساختار شرکتی خود را از نهادی غیر‌انتفاعی به نهادی سودآور تغییر می‌دهد. امکان وجود بند انقضای نوظهور نیز وجود دارد؛ بندی که در صورت اجرا نشدن برخی تعهدات از سوی یکی از طرفین قرارداد یا محقق نشدن برخی شرایط، تعهدات طرف مقابل به‌طور خودکار لغو شود.

مثلا ممکن است بر پایه بند انقضا، چنانچه مدل‌های هوش مصنوعی مایکروسافت به سطحی از قابلیت فرا‌إنسانی به نام هوش عمومی مصنوعی دست یابند، OpenAI حق دارد روابط تجاری خود را با مایکروسافت قطع کند. اینکه این توافق در عمل چه معنایی دارد، موضوعی قابل بحث است اما برخی علاقه‌مندان به هوش مصنوعی معتقدند احتمالا تا چند سال دیگر شاهد قطع روابط تجاری این دو شرکت باشیم.

آیا OpenAI در آینده توسط آمازون جذب خواهد شد؟

آمازون از دسترسی به مدل‌های OpenAI بسیار خوشحال خواهد شد. مت گارمن، مدیر جدید آمازون وب سرویس، حاضر به اظهارنظر در مورد مذاکرات رسمی نیست اما تمایل خود به اجرای مدل‌های OpenAI را به صراحت اعلام کرده است.

پرادیپ سانیال، مشاور هوش مصنوعی و مدیر سابق آمازون وب سرویس، می‌گوید حتی با اینکه کسب‌وکار ابری آمازون همچنان بزرگ‌ترین کسب‌وکار حوزه خود است، از نظر کاربران در حوزه هوش مصنوعی مولد در جایگاه سوم، بعد از آژور و گوگل کلود، قرار دارد. آمازون نه در حوزه کسب‌وکار‌های بزرگ نرم‌افزاری فعالیت می‌کند که بتواند قابلیت‌های هوش مصنوعی خود را به نمایش بگذارد و نه مدلی همانند مدل‌های بزرگ زبانی دارد که بتواند با تکیه بر آن با OpenAI یا گوگل رقابت کند.

آمازون وب سرویس طیف گسترده‌ای از مدل‌ها را به مشتریان خود ارائه می‌دهد؛ از مدل‌های آنتروپیک که آمازون در آن سرمایه‌گذاری بزرگی کرده گرفته تا خانواده مدل‌های زبانی متن‌باز متعلق به متا (که به نظر آقای گارمن میان استارت‌آپ‌های هوش مصنوعی بسیار محبوب هستند).

بدون شک بهره‌گیری از مدل‌های OpenAI به جذب مشتریان بیش‌تر برای آمازون وب سرویس کمک خواهد کرد اما آقای گارمن معتقد است هیچ مدلی کامل بازار را تحت تسلط خود قرار نمی‌دهد؛ OpenAI، آنتروپیک و دیگر سازندگان مدل‌ها اکنون با یکدیگر رقابت می‌کنند. آنتروپیک در ۲۲ اکتبر، نسخه آزمایشی مدل هوش مصنوعی خود را با نام ۳.۵ معرفی کرد که می‌تواند همانند انسان با راهکار‌های مختلفی با کامپیو‌تر کار کند؛ راهکار‌هایی همانند بهره‌گیری مجازی از صفحه‌کلید و موس.

سخن پایانی

رویکرد باز‌تر آمازون در نهایت امکان‌پذیر به پیروزی منجر خواهد شد. به باور اریک شریدان، یکی از کارمندان بانک گلدمن ساکس، شرکت خدمات مالی و بانکداری، تعیین اینکه کدام ارائه‌دهنده خدمات ابری در هوش مصنوعی مولد برنده نهایی خواهد بود، سال‌ها زمان می‌برد، نه ماه‌ها. او یادآوری می‌کند روال طولانی‌مدت در حوزه رایانش ابری به سمت دور شدن از انحصار و حرکت به سوی روابط باز‌تر پیش می‌رود. اکنون شرکت‌ها از بیش از یک ارائه‌دهنده خدمات ابری بهره‌مند می‌شوند و امکان دارد از چند مدل زبانی بزرگ گوناگون برای کارکرد‌های مختلف استفاده کنند. امکان دارد مایکروسافت به خاطر کشف زودهنگام توانایی‌های خلاق به تاریخ پایبند شود اما تسلط آن بر OpenAI همیشگی نخواهد بود.