روزگاری موسیقی در جیب ما جا نمی‌شد…

سفر در زمان همیشه به ماشین زمان نیاز ندارد؛ بعضی اوقات فشردن یک دکمه‌ی کوچک با لوگوی نارنجی‌رنگ «W» کافی است تا ما را به اواسط دهه ۲۰۰۰ میلادی پرتاب کند. روزگاری را به یاد بیاورید که برای بیرون رفتن از خانه، جیب‌هایمان پر از گجت‌های گوناگون می بود. در یک جیب، یک گوشی موبایل ساده برای تماس و پیامک قرار داشت و در جیب دیگر، یک MP3 Player سنگین یا یک دیسک‌من (Discman) با سیم‌های همیشه گره‌خورده‌ی هدفونش. در آن سال‌ها، ایده این که بتوانید با همان دستگاهی که زنگ می‌خورد، با بیشترین کیفیت ممکن به موسیقی گوش دهید، زیاد تر همانند به یک رویای علمی‌تخیلی می بود.

اما در سال ۲۰۰۵، یک اتحاد استراتژیک بین دو غول تکنولوژی شرق و غرب، قواعد بازی را برای همیشه تحول داد. سونی اریکسون (Sony Ericsson) با ترکیب نبوغ مخابراتی اریکسون سوئدی و میراث بی‌بدیل صوتی سونی ژاپنی، محصولی را خلق کرد که فقطً یک تلفن همراه نبوده است؛ بلکه یک «سبک زندگی» می بود. تلفنهای سری واکمن (Walkman Phones)، با پیشگامی مدل افسانه‌ای W800، انقلابی را رقم زدند که معنی سرگرمیِهمراه را بازتعریف کرد. این مقاله، روایتی است از تولد، اوج‌گیری، نوآوری‌های مسحورکننده و در نهایت، غروب غم‌انگیز امپراتوری واکمن‌ها در دنیای موبایل.

نطفه‌ یک انقلاب: هنگامی سونی اریکسون به جستوجو معجزه می بود

شرکت سونی اریکسون در سال ۲۰۰۱ متولد شد، اما در سال‌های ابتدایی خود برای اشکار کردن جایگاهی مستحکم در بازاری که تحت سلطه‌ی بی‌چون‌وچرای نوکیا و موتورولا می بود، به شدت تقلا می‌کرد. آن‌ها تلفنهای خوبی می‌ساختند، اما به یک «عامل شگفتی‌ساز» (Wow Factor) نیاز داشتند؛ چیزی که آن‌ها را از همه رقیب ها نزدیک کند.

در اتاق‌های فکر توکیو و لندن، یک ایده درخشان نقل شد: چرا از گنجینه‌ی مورد قیمت سونی منفعت گیری نکنیم؟ برند «واکمن» در دهه ۸۰ و ۹۰ میلادی، با دستگاه‌های پخش کاست پرتابل خود، نحوه گوش دادن به موسیقی را در جهان دگرگون کرده می بود. اما در اغاز دهه ۲۰۰۰، با ظهور آی‌پاد (iPod) شرکت اپل، واکمنِ سونی در حال از دست دادن تاج‌وتخت خود می بود. انتقال DNA واکمن به درون یک تلفن همراه، یک استراتژی برد-برد بی‌نظیر می بود؛ هم تلفنهای سونی اریکسون را به یک کالای لوکس و خواستنی تبدیل می‌کرد و هم برند واکمن را در عصر دیجیتال احیا می‌نمود.

انفجار بزرگ: W800 و تولد یک اسطوره

در آگوست سال ۲۰۰۵، سونی اریکسون پرده‌ها را کنار زد و از W800 رونمایی کرد؛ دستگاهی که به معنی واقعی کلمه، تاریخ‌ساز شد. W800 با آن ترکیب رنگ جسورانه و خیره‌کننده‌ی کرم-نارنجی، در همان نگاه اول فریاد می‌زد که محصولی متفاوت است.

این گوشی فقط یک نام را یدک نمی‌کشید، بلکه یک اکوسیستم کامل موسیقی می بود. هنگامی جعبه‌ی W800 را باز می‌کردید، با اتفاق‌ای بی‌سابقه در دنیای موبایل روبه رو می‌شدی: یک هدفون درون‌گوشی (In-ear) زیاد باکیفیت مدل HPM-70 با قابلیت تفکیک صدای عالی و باس (Bass) عمیق که در آن زمان روی هیچ گوشی موبایلی اراعه نمی‌شد. سونی اریکسون این چنین یک دکمه‌ی اختصاصی واکمن روی کیبورد قرار داده می بود که با فشردن آن، حتی در وقتی که گوشی در حالت پرواز قرار داشت، رابط کاربری نارنجی‌رنگ و دلنشین پخش‌کننده موسیقی باز می‌شد.

حمایتاز کارت حافظه Memory Stick PRO Duo با ظرفیت ۵۱۲ مگابایت (که در آن زمان فضای عظیمی برای ذخیره ده‌ها قطعه موسیقی با فرمت MP3 می بود) و قابلیتی بی‌نظیر به نام Mega Bass که فرکانس‌های پایین را با قدرتی شگفت به پرده‌ی گوش می‌کوبید، W800 را به پادشاه بلامنازع موسیقی تبدیل کرد. دلنشین اینجاست که W800 در کنار موسیقی، یک دوربین ۲ مگاپیکسلی با فوکوس خودکار و فلاش LED قوی نیز داشت که کیفیتی فراتر از انتظار اراعه می‌داد. این ترکیب مرگبار، بازار را به تسخیر خود درآورد.

دوران طلایی: سمفونی نوآوری‌ها و مدل‌های ماندگار

پیروزی W800 به قدری خیره‌کننده می بود که سونی اریکسون با سرعتی سرسام‌آور، خط تشکیل واکمن خود را گسترش داد. هر سال، تکنولوژی‌های جدیدی به این سری اضافه می‌شد که رقیب ها حتی در خواب هم نمی‌دیدند.

• شاهکاری به نام W810i: سونی اریکسون با دریافت بازخوردها از مدل‌های قبلی، W810i را با رنگ مشکی مات، طراحی کیبورد دایره‌ای (D-pad) به جای جوی‌استیک‌های دردسرساز قدیمی، و بدنه‌ای خوش‌تراش روانه بازار کرد. این گوشی به شدت به یکی از پرفروش‌ترین و محبوب‌ترین تلفنهای تاریخ در سراسر جهان و به خصوص در ایران تبدیل شد.
• جادوی حرکت با Shake Control: در مدل‌هایی همانند W910i و W580i، سونی اریکسون از سنسورهای شتاب‌سنج (Accelerometer) منفعت گیری کرد. شما می‌توانستید با فشردن دکمه واکمن و تکان دادن ناگهانی گوشی (Flick)، آهنگ را عوض کنید یا با تکان دادن متوالی، موسیقی را به طور اتفاقی (Shuffle) پخش کنید. این ویژگی در زمان خود، چیزی همانند به جادوگری می بود.
• قابلیت TrackID، پیشگام Shazam: سال‌ها قبل از آنکه اپلیکیشن‌هایی همانند شزم (Shazam) فراگیر شوند، تلفنهای واکمن دارای نرم‌افزاری به نام TrackID بودند. اگر در کافه یا تاکسی آهنگی می‌شنیدید که نام خواننده‌اش را نمی‌دانستید، کافی می بود چند ثانیه از آن را با میکروفون گوشی ضبط کنید تا از طریق اینترنت GPRS، نام آهنگ و آلبوم برایتان ارسال شود.
• سیمبین‌ها و پرچمداران نهایی: مدل‌هایی نظیر W950 و W960 با سیستم‌عامل سیمبین UIQ، صفحه نمایش لمسی و حافظه‌های داخلی گیگابایتی (۴ و ۸ گیگابایت)، نشان‌دهنده تلاش سونی اریکسون برای ترکیب دنیای تلفن‌های هوشمند اولیه با غول‌های رسانه‌ای بودند. مدل W995 نیز به گفتن آخرین شاهکارهای این نسل، با دوربین ۸ مگاپیکسلی، پایه نگهدارنده (Kickstand) و جک ۳.۵ میلی‌متری مستقیم روی بدنه، نهایتِ بلوغ طراحی این شرکت را به نمایش گذاشت.

نوستالژی: بلوتوث، هندزفری‌های دوتکه

برای نسلی که نوجوانی و جوانی خود را در اواخر دهه ۸۰ و اغاز دهه ۹۰ شمسی در ایران گذراندند، تلفنهای واکمن سونی اریکسون معنایی فراتر از تکنولوژی داشتند. تبادل فایل‌های موسیقی (زیاد تر با فرمت‌های فشرده) از طریق بلوتوث و اینفرارد در زنگ‌های تفریح مدارس، به یک آیین روزمره تبدیل شده می بود.

هندزفری‌های واکمن یک طراحی نبوغ‌آمیز داشتند؛ آن‌ها دوتکه بودند. قسمت اول شامل میکروفون و گیره اتصال به لباس می‌شد که به یک جک استاندارد ۳.۵ میلی‌متری ختم می‌شد. این یعنی شما می‌توانستید هدفون داخل جعبه را جدا کرده و هر هدفون حرفه‌ای و گران‌قیمت فرد دیگر را به گوشی خود متصل کنید. لوگوی چشمک‌زن نارنجی در تاریکی، انیمیشن‌های زیبای رقص نور (Visualizer) در صفحه نمایش و قابلیت SensMe که آهنگ‌ها را بر پایه ریتم و حال‌وهوای شما (شاد، غمگین، پرانرژی، آرام) دسته‌بندی می‌کرد، توانایی‌ای عمیقاً احساسی و شخصی برای کاربران می‌ساخت.

اغاز یک آخر: طوفان آیفون و خواب زمستانی سونی اریکسون

هر امپراتوری قدرتمندی روزی به آخر می‌رسد و سقوط واکمن‌ها نیز به شکلی دراماتیک رقم خورد. در سال ۲۰۰۷، استیو جابز روی صحنه رفت و آیفون (iPhone) را معارفه کرد؛ دستگاهی که او آن را «یک آی‌پاد با صفحه نمایش لمسی پهن، یک تلفن موبایل و یک دستگاه ربط اینترنتی» توصیف کرد.

آیفون و بعد از آن ظهور سیستم‌عامل اندروید (Android)، تعریف تلفن همراه را به کلی تحول دادند. موسیقی دیگر نیازی به چیپست‌های سخت‌افزاری اختصاصی پیچیده و برندینگ جداگانه نداشت؛ نرم‌افزارها و اپلیکیشن‌ها کنترل اوضاع را به دست گرفتند. صفحه نمایش‌های بزرگ و متصل بودن دائمی به اینترنت، پارادایم تازه بازار می بود.

در این پیچ تاریخی، سونی اریکسون عکس العمل زیاد کندی نشان داد. آن‌ها هم چنان بر تشکیل تلفنهای فیچرفون (Feature phone) با سیستم‌عامل‌های اختصاصی خود پافشاری می‌کردند. وقتی که آن‌ها فهمید خطر شدند و تلاش کردند برند واکمن را به تلفنهای اندرویدی خود (همانند سری Live with Walkman) تزریق کنند، دیگر دیر شده می بود. اپلیکیشن‌های پخش موسیقی هوشمند و بعدها سرویس‌های استریم همانند اسپاتیفای (Spotify) و اپل موزیک (Apple Music)، نیاز به یک گوشی با برند اختصاصی موسیقی را از بین بردند. در نهایت، با خروج اریکسون از این شراکت در سال ۲۰۱۱، شرکت به سونی موبایل تحول نام داد و سری واکمن در سکوتِ سنگین بازار تلفنهای هوشمند، برای همیشه بازنشسته شد.

جمع‌بندی: پژواک یک میراث در تاریخ تکنولوژی

تلفنهای واکمن سونی اریکسون، یک پل ارتباطی حیاتی در تاریخ تکنولوژی بودند. آن‌ها شکاف بین دوران آنالوگ پخش‌کننده‌های موسیقی جدا گانه و دوران مدرن تلفن‌های هوشمند همه‌کاره را پر کردند. W800 و فرزندانش به ما نشان دادند که تلفن همراه می‌تواند دستگاهی برای لذت بردن، سرگرم شدن و گفتن هویت فردی باشد.

اگرچه امروز دیگر فردی برای خرید یک گوشی به جستوجو دکمه اختصاصی موسیقی یا هندزفری سیم‌دار داخل جعبه نمی‌گردد، اما هر بار که با تلفنهای هوشمند قوی امروزی خود یک پلی‌لیست موسیقی را اجرا می‌کنیم و در خیابان‌ها قدم می‌زنیم، در حال زندگی کردن رویایی هستیم که روزگاری سونی اریکسون با جسارت همه، با رنگ نارنجی و سخن «W» به جهان معارفه کرد. واکمن‌های موبایلی احتمالا از جیب‌های ما رفته باشند، اما ریتم نوآوری آن‌ها تا ابد در قلب تاریخ دیجیتال خواهد تپید.