گزارشی از برسی‌های ۵ دوره و در سال‌های ۱۳۹۴، ۱۳۹۵، ۱۳۹۶، ۱۳۹۸ و ۱۴۰۲ می بود که در این برسی‌ها، حالت مصرف سیگار، قلیان، سیگار الکترونیک، قرص اکس، شیشه، تریاک، هرویین، ال‌اس‌دی، مرفین، کوکایین، متادون، ریتالین و ترامادول در دانشجویان دانشگاه‌های دولتی وابسته به وزارت علوم بازدید شده می بود و سازمان امور دانشجویان نتایج این برسی‌ها را در ۳ گروه مجزا شامل دخانیات و مشروبات (مشروب، قلیان، سیگار الکترونیکی و سیگار) مواد سنگین (اکس، شیشه، تریاک، هرویین، ال‌اس‌دی، مرفین، کوکایین) داروها (ریتالین، متادون، ترامادول) طبقه‌بندی کرده می بود.

وزارت بهداشت هم برسی شبیهی در سال ۱۴۰۳ و با محور بازدید اختلالات روان و حالت مصرف مواد و الکل در ۱۱ هزار دانشجوی دانشگاه‌های علوم پزشکی سرزمین انجام داده می بود که نتایج این برسی را ارایه داد اما مسوولان وزارت علوم و وزارت بهداشت اصرار داشتند که این اعداد، به هیچ‌وجه مترادف با شیوع‌شناسی نیست بلکه فقط سیمایی از وضع اختلالات روان، مصرف مواد و الکل در دانشجویان ترسیم می‌کند. 

نتایج برسی سازمان امور دانشجویان از وضع مصرف مواد و الکل در دانشجویان دانشگاه‌های دولتی وابسته به وزارت علوم: (این برسی در سال‌های ۱۳۹۴، ۱۳۹۵، ۱۳۹۶، ۱۳۹۸ و ۱۴۰۲ انجام شد)

توانایی مصرف سیگار: مقدار مصرف سیگار در سال ۱۴۰۲ نسبت به سال ۱۳۹۴ افزایش داشته و با یک روال صعودی، از ۱۴.۸ درصد در سال ۱۳۹۴ به ۲۰ درصد در سال ۱۴۰۲ رسیده است. مطابق نتایج این برسی‌ها، بیشترین مقدار مصرف سیگار با شیوع ۲۰.۲ درصدی در سال ۱۳۹۸ به ثبت رسیده است. 

توانایی مصرف مشروب: مقدار مصرف مشروب در سال ۱۴۰۲ نسبت به سال ۱۳۹۴ افزایش داشته و از ۹.۱۶ درصد در سال ۱۳۹۴ به ۱۲.۴ درصد در سال ۱۴۰۲ رسیده است. مطابق نتایج این برسی‌ها، مقدار مصرف مشروب در سال ۱۳۹۵ به ۱۰.۸ درصد، در سال ۱۳۹۶ به ۱۲.۴ درصد و در سال ۱۳۹۸ به ۱۴.۵ درصد رسیده که بیشترین مقدار شیوع مصرف در ۵ دوره برسی است اما در سال ۱۴۰۲ نسبت به سال ۱۳۹۸ افت داشته و شیوع ۱۲.۴ درصدی بابت مصرف مشروب به ثبت رسیده است. 

توانایی مصرف قلیان: در برسی سال ۱۳۹۴ شیوع مصرف قلیان ۱۸.۶ درصد بوده که در یک روال افزایشی، در سال‌های ۱۳۹۵ و ۱۳۹۶ و ۱۳۹۸ به بیشتر از ۲۰ تا ۲۳ درصد رسیده اما در سال ۱۴۰۲ به ۱۸.۳ درصد افت یافته است. 

توانایی مصرف ویپ (سیگار الکترونیک): مصرف سیگار الکترونیک فقط در برسی سال‌های ۱۳۹۸ و ۱۴۰۲ ثبت شده اما در همین برسی‌ها هم، اعداد حاکی از افزایش شیوع مصرف سیگار الکترونیکی است چنانکه مقدار مصرف  ویپ  از ۵.۵ درصد در سال ۱۳۹۸ به ۹.۹ درصد در سال ۱۴۰۲ رسیده است. 

توانایی مصرف تریاک: در برسی سال ۱۳۹۴ توانایی مصرف تریاک ۱.۹۶ درصد بوده، در سال ۱۳۹۵ به ۲ درصد رسیده و با کاهشی اندک در سال ۱۳۹۶ تا ۱.۹۸ درصد تنزل داشته اما در برسی ۱۳۹۸ این عدد به ۲.۷ درصد افزایش یافته و برسی ۱۴۰۲ هم شیوع ۲.۸ درصدی توانایی مصرف تریاک را در دانشجویان دانشگاه‌های دولتی وابسته به وزارت علوم ثبت کرده است. 

توانایی مصرف شیشه: ۵ دوره برسی سازمان امور دانشجویان از توانایی مصرف شیشه در دانشجویان دانشگاه‌های دولتی، نتیجه شبیه وضع مصرف تریاک دارد. در حالی که در سال‌های ۱۳۹۴ و ۱۳۹۵، شیوع توانایی مصرف شیشه ۱.۰۳ درصد ثبت شده، این عدد در سال ۱۳۹۶ به ۱.۱۸ درصد، در سال ۱۳۹۸ به ۱.۱۹ درصد و در سال ۱۴۰۲ با اختلاف دلواپس‌کننده نسبت به سال ۱۳۹۸ به ۲.۴ درصد رسیده است. 

توانایی مصرف اکس: مطابق نتایج ۵ دوره برسی سازمان امور دانشجویان، توانایی مصرف اکس متفاوت با تریاک و شیشه بوده و شیوع توانایی مصرف این ماده روانگردان در فاصله سال‌های ۱۳۹۴ تا ۱۳۹۸، کم شدن و خیز داشته چنانکه در سال ۱۳۹۴ شیوع توانایی مصرف اکس ۱.۰۷ درصد گزارش شده اما در برسی سال ۱۳۹۵ به ۱.۰۴ درصد افت یافته و در سال ۱۳۹۶ در یک روال افزایشی به ۱.۲۳ درصد رسیده اما سال ۱۳۹۸ با افت نه چندان قابل دقت، عدد ۱.۸ درصد از شیوع توانایی مصرف این ماده روانگردان ثبت شده و از وضع سال ۱۴۰۲ هم عددی در دست نیست. 

توانایی مصرف هرویین، ال‌اس‌دی، مرفین و کوکایین در سال ۱۴۰۲: در گزارشی که سازمان امور دانشجویان در کنگره اعتیاد ارایه داد، شیوع توانایی مصرف هرویین، ال‌اس‌دی، مرفین و کوکایین، بدون قیاس با سال‌های قبل ذکر شده می بود. مطابق نتایج برسی سال ۱۴۰۲، شیوع توانایی مصرف هرویین در دانشجویان دانشگاه‌های دولتی وابسته به وزارت علوم ۲.۱ درصد، ال‌اس‌دی ۲.۳ درصد، مرفین ۲.۵ درصد و کوکایین ۲.۷ درصد به ثبت رسیده است. 

توانایی مصرف ریتالین: مصرف ریتالین در برسی‌های انجام شده در سال‌های ۱۳۹۴ تا ۱۴۰۲روند رو به افزایش داشته چنانکه در سال ۱۳۹۴ با عدد ۱.۷۷ درصد، در سال ۱۳۹۵ با شیوع ۱.۸ درصد، سال ۱۳۹۶ با شیوع ۲.۱۲ درصد، و سال‌های ۱۳۹۸ و ۱۴۰۲ با شیوع ۲.۸ درصدی به ثبت رسیده است. 

 توانایی مصرف ترامادول: برسی‌های سازمان امور دانشجویان، روال رو به رشد توانایی مصرف ترامادول را ثبت کرده چنانکه در سال ۱۳۹۴ شیوع توانایی مصرف قرص ترامادول در دانشجویان دانشگاه‌های دولتی وزارت علوم، ۲.۶۱ درصد بوده که در سال‌های ۱۳۹۵ و ۱۳۹۶ با کاهشی اندک به ۲.۲ درصد رسیده اما در سال ۱۳۹۸ شیوع توانایی مصرف این داروی مخدر، به عدد ۲.۹ درصد و در سال ۱۴۰۲ به ۲.۶ درصد رسیده است. 

توانایی مصرف متادون: قیاس ۵ دوره برسی سازمان امور دانشجویان از وضع توانایی مصرف متادون، حاکی از یک روال پرنوسان است چنانکه در سال ۱۳۹۴ شیوع توانایی مصرف متادون ۱.۵۳ درصد ثبت شده و در سال ۱۳۹۵ با افت اندکی به ۱.۳ درصد رسیده اما از سال ۱۳۹۶ باز هم افزایش داشته و در این سال به ۱.۴۷ درصد و در سال ۱۳۹۸ با افزایش قابل دقت به ۲.۴ درصد رسیده و در سال ۱۴۰۲ با افت زیاد جزیی، ۲.۳ درصد به ثبت رسیده است. 

نتایج برسی ۱۴۰۴ به مسوولان ارایه خواهد شد 

مطابق اظهار مسوولان سازمان امور دانشجویان، امسال هم این برسی انجام شده اما تا این مدت نتایج آن مورد بازدید قرار نگرفته است. این برسی ۱۲۰ هزار دانشجو در سراسر سرزمین را بابت دفعات مصرف ۱۲ ماهه ۲۷ ماده اعتیادآور از گروه دخانیات (سیگار، سیگار الکترونیکی، قلیان) مشروبات الکلی، کانابیس (ماری جوانا، علف، وید، گل، حشیش) گروه روانگردان و محرک و توهم‌زا (ماشروم، قرص اکس، ال‌اس‌دی و اسید، شیشه، کوکایین، کتامین) مخدرهای گروه مرفین (تریاک، هرویین، کراک، متادون، مرفین، پتدین) داروهای اعتیادآور و آرامبخش در گروه داروهای ممنوع از فروش بدون نسخه یا تحت کنترل (ترامادول، ریتالین، بوپرونورفین، زولپیدوم، دیازپام، اگزازپام، کلونازپام، قرص یا شربت کدیین‌دار) و این چنین استروییدها و داروهای حاضر در عطاری‌ها مورد سوال قرار داده و یقیناً به علت روال افزایشی مصرف گل، سوال در رابطه توانایی مصرف این ماده روانگردان-توهم‌زا، یک ردیف جداگانه از این پرسشنامه را به خود تعلق داده است. 

در حالی که سازمان امور دانشجویان، هر دو سال یک‌بار مطرح برسی وضع مصرف مواد و مشروب و مواد اعتیادآور را برای دانشجویان دانشگاه‌های تحت پوشش وزارت علوم در سراسر سرزمین اجرا می‌کند و نتایج این برسی را به نهادهای تصمیم‌گیرنده ارایه می‌دهد، مسوولان این سازمان، در ادامه ارایه این گزارش در کنگره اعتیاد، ضمن اصرار بر این که توانایی مصرف یا اعتیاد در جامعه دانشجویی از جامعه عمومی متفاوت نیست، هشدار دادند که شرایط دانشگاه، دور افتادن از محیط خانواده، همزیستی شبانه‌روزی با همسالان و مهاجرت مختصر‌زمان به محیط آموزشی، ظرفیت همانند‌سازی دارد و امکان پذیر آثار و عواقبی تشکیل کند. این مسوولان انها گفتند که با اعداد به دست آمده از حالت مصرف سیگار و سیگار الکترونیک، قلیان و مشروبات الکلی و حتی خانواده کانابیس و مواد سنگین و داروها در برسی‌های انجام شده در فاصله سال‌های ۱۳۹۴ تا ۱۴۰۲ و با دقت به این که اعداد در این برسی‌ها، با وجود کم شدن و خیزهای اندک ولی در کل روال افزایشی داشته، نگرانی‌های جدی دارند و اعداد به دست آمده از این برسی‌ها،

جهت ان بوده که امسال، شورای سیاست‌گذاری و دبیرخانه پیشگیری از صدمه‌های اجتماعی با اصرار بر صدمه مصرف مواد در محیط‌های آموزشی (دانشگاه‌ها و مدارس) با همکاری ستاد مبارزه با مواد مخدر و با وجود نمایندگانی از دانشگاه آزاد، وزارت بهداشت، آموزش و پرورش، علوم و سرزمین راه اندازی شود. این مسوولان با انتقاد از جای خالی برنامه‌های منسجم در عرصه آگاهی‌سازی درمورد مصرف مواد و نامتناسب بودن محتواهای آموزشی، انها گفتند که حتی فضای تعداد بسیاری از خوابگاه‌های دانشجویی عرصه‌ساز گرایش به مصرف مواد است چون تعداد بسیاری از این خوابگاه‌ها، حتی فاقد فضای ورزشی و رفاهی می باشند. این مسوولان این چنین از نامعلوم بودن حالت مصرف مواد در سرزمین انتقاد کردند و انها گفتند آخرین شیوع‌شناسی ملی درمورد حالت مصرف مواد در سال ۱۳۹۴ انجام شده در حالی که برنامه‌های ۵ ساله گسترش، وزارت سرزمین و دیگر نهادها را مکلف کرده که هر ساله باید شیوع‌شناسی انجام بدهند و دولت‌ها برای انجام این شیوع‌شناسی باید بودجه تعلق دهند و شیوع‌شناسی‌ها باید مبتنی بر روش یکسانی انجام شود تا نتایج آن، قابل تجمیع باشد.

قسمت فرد دیگر از انتقادات مسوولان سازمان امور دانشجویان این می بود که هیچ گزارشی درمورد اثربخشی برنامه‌ها و عمل های پیشگیری از اعتیاد در محیط‌های آموزشی در بازه ۱۰ یا ۱۵ سال تازه در دست نیست و حتی تحلیلی بر برنامه‌های در حال اجرا و نقاط ضعف این برنامه‌ها هم وجود ندارد در حالی که این چنین تحلیل‌هایی می‌توانست نشان دهد که بودجه‌هایی که در این زمان برای پیشگیری از اعتیاد در محیط‌های آموزشی صرف شده، اثربخش یا هدردهی منبع های بوده و ملزوم است این بودجه‌ها قطع شود چون به ضد خود تبدیل شده است. 

 وزارت بهداشت: با معضل جدی  خودکشی در دانشجویان مواجهیم 

در قسمت فرد دیگر از کارگاه اختصاصی بازدید وضع مصرف مواد و الکل در دانشجویان، مسوولان اداره سلامت روان وزارت بهداشت هم گزارشی از آخرین برسی مرتبط ارایه دادند. مطابق گزارش مسوولان این اداره، آخرین غربالگری سلامت روان دانشجویان علوم پزشکی سراسر سرزمین، در سال ۱۴۰۲ برای ۴۳ هزار دانشجو و در سال ۱۴۰۳ برای ۴۰ هزار دانشجو انجام شده که نتایج غربالگری دو ساله، حکایت از شیوع ۱۰ درصدی گرایش به مصرف مواد در دانشجویان دانشگاه‌های علوم پزشکی سرزمین دارد. مسوولان این اداره این چنین انها گفتند که در فاصله سال‌های ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۳، سه دوره پایش سبک زندگی برای دانشجویان دانشگاه‌های علوم پزشکی سرزمین انجام شده و نتایج آخرین پایش برای سال تحصیلی ۱۴۰۳ – ۱۴۰۴ و برای ۱۱ هزار دانشجوی علوم پزشکی سرزمین نشان داده که اضطراب، افسردگی، مشکلات تحصیلی و مسائل خانوادگی، شایع‌ترین اختلالات مرتبط با سلامت روان در این دانشجویان بوده اما بزرگ‌ترین معضل وزارت بهداشت در رابطه دانشجویان پزشکی، خودکشی دانشجویان به گفتن برآیند انواع اختلالات روان است. 

این مسوولان این چنین انها گفتند که مطابق نتایج این پایش، مصرف داروهای مسکن و مخدر از نوع ممنوع از تجویز بدون نسخه و تحت کنترل، شایع‌ترین نوع سوءمصرف در بین دانشجویان پزشکی است چرا که این دانشجویان به علت وجود در مرکز درمانی و شناخت تخصصی داروها، دسترسی آسان به انواع داروها دارند اما رتبه دوم سوءمصرف در این دانشجویان، مربوط به سیگار، قلیان و پیپ است و مصرف داروهای خواب‌آور، مشروبات سنگین و مشروبات سبک، مواد استنشاقی، داروهای نشاط‌آور، مواد توهم‌زا، مواد سنگین و مواد سبک با نسبت تقریبا مساوی بین دانشجویان دختر و پسر، در ردیف‌های سپس قرار می‌گیرند. قسمت فرد دیگر از نگرانی این مسوولان بابت نتایج پایش ۱۴۰۳ تمایل احتمالی شماری از دانشجویان به مصرف مواد سنگین همانند تریاک و حشیش (۵.۴ درصد موافق) مشروبات الکلی (۴.۲ درصد موافق) و سیگار (۶.۴ درصد موافق) می بود اگرچه که ۶۲ درصد دانشجویان قبول داشتند که مصرف مواد حتی به طور تفریحی، اعتیادآور است. 

این مسوولان این چنین هشدار دادند که در ایران هم همانند دیگر کشورهای جهان، دانشجویان پزشکی به علت پشتیبانی‌های اجتماعی کمتر، بیشتر از دیگر دانشجویان در معرض صدمه‌های روانی می باشند و شیوع افسردگی و افکار خودکشی در بین دانشجویان پزشکی ایران قابل تکذیب نیست. ربط معنادار بین حالت سلامت روان و مقدار مصرف مواد در دانشجویان پزشکی و این چنین، ربط مستقیم بین افسردگی و اضطراب و افکار خودکشی با مصرف داروهای ممنوع و تحت کنترل در دانشجویان پزشکی، از دیگر نگرانی‌های این مسوولان می بود و هشدار دادند که دسترسی آسان به انواع داروها با مقصد کنترل علائم اختلالات روانی، علتشده که شیوع مصرف مواد در بین پزشکان جوان تا حدی بالاتر از نسبت این شیوع در جامعه عمومی باشد و با در نظر گرفتن شیوع بالای مصرف مواد و ربط این شیوع با سلامت روان و فرسودگی شغلی در دانشجویان پزشکی، وضع حاضر در سرزمین، نیازمند جواب‌های کلینیکال و موثر زیاد سریع است. 

نتایج پایش «سبک زندگی» برای دانشجویان پزشکی سرزمین در سال تحصیلی ۱۴۰۴ – ۱۴۰۳ 

 در این دوره از پایش ۱۱۶۵۴ دانشجو (۶۲.۳ درصد خانم و ۳۷.۷ درصد آقا) مورد برسی قرار گرفتند. 

   شایع‌ترین اختلالات اضطرابی با رتبه اول تا چهارم، به ترتیب در دانشجویان دانشگاه‌های خراسان شمالی و خراسان جنوبی (رتبه اول) اصفهان، شهرکرد، کاشان و یزد (رتبه دوم) مازندران، بابل، شاهرود، سمنان، گیلان و گلستان (رتبه سوم) دانشگاه‌های شهید بهشتی، ایران، تهران و علوم توانبخشی (رتبه چهارم) شناسایی شد. 

 شایع‌ترین اختلال افسردگی با رتبه اول تا چهارم، به ترتیب در دانشجویان دانشگاه‌های یاسوج، بوشهر، شیراز، بندرعباس، فسا، جهرم، لارستان و گراش (رتبه اول) اصفهان، شهرکرد، کاشان و یزد (رتبه دوم) مازندران، بابل، شاهرود، سمنان، گیلان و گلستان (رتبه سوم) شهید بهشتی، ایران، تهران و علوم توانبخشی (رتبه چهارم) شناسایی شد. 

  شایع‌ترین مسائل و مشکلات تحصیلی با رتبه اول تا چهارم، به ترتیب در دانشجویان دانشگاه‌های اصفهان، شهرکرد، کاشان و یزد (رتبه اول) یاسوج، بوشهر، شیراز، بندرعباس، فسا، جهرم، لارستان و گراش (رتبه دوم) کرمانشاه، کردستان، ایلام، همدان و اسدآباد (رتبه سوم) اردبیل، ارومیه، تبریز، مراغه، خلخال، خوی و سراب (رتبه چهارم) شناسایی شد. 

  شایع‌ترین مقدار خودکشی شامل افکار و عمل ناکامل به ترتیب در دانشجویان دانشگاه‌های مازندران، بابل، شاهرود، سمنان، گیلان و گلستان (رتبه اول) کرمانشاه، کردستان، ایلام، همدان و اسدآباد (رتبه دوم) اردبیل، ارومیه، تبریز، مراغه، خلخال، خوی و سراب (رتبه سوم) اصفهان، شهرکرد، کاشان و یزد (رتبه چهارم) اهواز، لرستان، آبادان، بهبهان، شوشتر و دزفول (رتبه پنجم) یاسوج، بوشهر، شیراز، بندرعباس، فسا، جهرم، لارستان و گراش (رتبه ششم) قزوین، قم، اراک، زنجان، البرز و ساوه (رتبه هفتم) خراسان شمالی، خراسان جنوبی (رتبه هشتم) جیرفت، کرمان، زابل، زاهدان، رفسنجان، بم، ایرانشهر و سیرجان (رتبه نهم) شهید بهشتی، ایران، تهران و علوم توانبخشی (رتبه دهم) شناسایی شد. 

حالت شیوع مصرف مواد و داروهای اعتیادآور و الکل در دانشجویان پزشکی در سال تحصیلی     ۱۴۰۳ – ۱۴۰۲ 

  مصرف داروهای مسکن بدون تجویز پزشک (۷.۹ درصد)، مواد سبک شامل سیگار، قلیان و پیپ (۳.۴ درصد)، مشروبات سبک شامل آبجو و شراب (۲.۳ درصد)، مواد استنشاقی شامل چسب و تینر و بنزین (۱.۹ درصد)، مشروبات سنگین شامل ویسکی، ودکا و عرق (۱.۸ درصد)، داروهای نشاط‌آور شامل قرص اکس (۱.۸ درصد)، داروهای خواب‌آور (۱.۶ درصد)، مواد سنگین شامل تریاک، هرویین، کراک و کوکایین (۱.۵ درصد)، مواد توهم‌زا شامل حشیش، گل، ماری جوانا و علف (۱.۴ درصد)، داروهای مخدر بدون تجویز پزشک شامل متادون (۱.۲ درصد) .