بعد از گذشت پنج ماه از اغاز گسترش دستیارهای هوش مصنوعی دستگاه‌های اجرایی، معاونت علمی با همکاری وزارت‌خانه‌ها و سازمان‌های گوناگون، شش دستیار هوش مصنوعی معارفه شدند. دستیارهایی که برخی از آن‌ها با بودجه ۱۵ میلیارد تومانی حمایتخواهد شد تا این هوش مصنوعی‌ها به شکل بومی کارایی خود را به نمایش بگذارند.

به گزارش دیجیاتو، پنج ماه پیش می بود که معاونت علمی از چندین دستیار هوش مصنوعی گوناگون رونمایی کرد. هوش مصنوعی‌هایی که در نگاه اول اشکار می بود به معنی واقعی بومی نبودند چون با منفعت گیری از API هوش مصنوعی‌های خارجی گسترش داده شده بودند و به معنی دقیق کلمه، بومی و داخلی نبودند. 

در همان جلسه پنج ماه پیش، حسین افشین، معاون علمی رئیس جمهوری این هوش مصنوعی‌ها را به مرحله آزمون و اشتباه برد و اکثر این دستیارها با دو مشکل مواجه شدند،‌ نخست آن که از عمد توسط گسترش دهنده‌ها محدود شده بودند تا تنها به سوالات مربوط به آن وزارت‌خانه جواب بدهد و مشکل دوم جایی خودش را نشان داد که این مدل‌های زبانی در جواب‌دهی به اطلاعات و قوانین ده سال پیش رجوع می‌کردند. افشین در آن جلسه ضمانت داد که معاونت علمی همه این پروژه‌ها را پیگیری می‌کند تا وقتی که به بلوغ برسند و نقش کارآمدی را ایفا کنند. 

در این معارفه‌ها شش دستیار توسط چندین دانشگاه گوناگون، رونمایی شد. برای مثال دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی، توسه دستیار وزارت‌های گردشگری و نیرو رو برعهده دارد. دانشگاه پرورش مدرس مسئول گسترش دستیار سازمان حفاظت محیط زیست و دانشگاه شیراز، دستیار وزارت جهاد کشاورزی را در دست گسترش دارد. دستیار هوش مصنوعی وزارت صنعت، معدن و تجارت نیز توسط دانشگاه صنعتی اصفهان به مرحله منفعت‌برداری اولیه رسیده است. 

هوش مصنوعی در خدمت تصمیم‌سازی مدیران ارشد

 این پروژه‌ها که با همکاری دانشگاه‌های برتر سرزمین به مرحله اجرا رسیده‌اند، گامی است که معاونت علمی برداشته تا برای فناوری‌های نوظهور همانند هوش مصنوعی به ساختار اجرایی سرزمین داخل شوند. برای مثال دستیار هوش مصنوعی اختصاصی وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، توسط دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی در حال گسترش است و تیمی از این دانشگاه مسئولیت گسترش این پروژه را برعهده دارد. 

«محمد مهدی اثنی‌عشری»، عضو هیئت علمی دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی و مدیر پروژه، در جلسه تشریح قابلیت‌های این هوش مصنوعی او گفت: «این پروژه از اسفندماه سال قبل کلید خورده و مقصد مهم آن، تشکیل یک بازوی مشورتی برای شخص وزیر و مدیران ارشد وزارتخانه است تا در فرآیند تصمیم‌گیری، همه قوانین، مقررات و داده‌های تخصصی را به‌صورت لحظه‌ای در اختیار داشته باشند.» اثنی‌عشری اصرار کرد که این سامانه قرار نیست جانشین تصمیم‌گیر انسانی باشد، بلکه ماموریت آن روشن کردن مسیر برای اتخاذ تصمیمات دقیق‌تر بر پایه داده‌ها است.

این هوش مصنوعی‌ها در چه وقتی به مرحله های پایانی می‌رسند؟

او گفت بر پایه برسی‌های انجام شده توسط ناظران معاونت علمی، این دستیار هوشمند در پاسخگویی به سوالات حقوقی و قانونی به دقت ۸۰ درصدی رسیده است. به حرف های او فاز دوم این پروژه که هم‌اکنون اغاز شده، بر تعامل با داده‌های عددی و فایل‌های آماری تمرکز دارد تا وزیر بتواند گزارش‌های تحلیلی و نمودارهای مورد نظر خود را به طور متنی از سامانه خواست کند. در فاز سوم که پیش‌بینی می‌شود تا آذرماه سال ۱۴۰۵ به منفعت‌برداری کامل برسد. 

اثنی عشری درمورد زیرساخت‌های فنی این دستیار هوشمند گفت که به علت حساسیت داده‌های حاکمیتی، از مدل‌های زبانی متن‌باز همانند Qwen 3، DeepSeek و نسخه‌های بومی‌شده منفعت گیری می‌شود. این مدل‌ها به طور محلی (Local) روی سرورهای داخلی میزبانی خواهد شد تا از خروج اطلاعات از سرزمین و ابراز مشکلات امنیتی جلوگیری شود. مطابق اظهار او این سامانه به‌طوری طراحی شده که حتی در صورت قطع اینترنت جهانی، قابلیت پاسخگویی به نیازهای وزارتخانه را داشته باشد.

بودجه پانزده میلیاردی؛ کم یا زیاد؟ 

مدیر پروژه دستیار هوشمند وزیر میراث فرهنگی، در این نشست خبرداد که بودجه ۱۴ تا ۱۵ میلیارد تومانی این مطرح با دقت به تغییرات گسترده در زمان‌بندی و هزینه‌های زیرساختی کافی نیست. او افزود: «این پروژه در ابتدا برای یک بازه وقتی شش‌ماهه تعریف شده می بود، اما اکنون پیش‌بینی می‌شود که فرآیند گسترش آن تا ۱۸ ماه به درازا بکشد و این قضیه علتمشکل بودجه‌ای خواهد شد.»

دستیار هوش مصنوعی وزارت نیرو نیز حالت شبیه‌ای را در این بین با هوش مصنوعی وزارت گردشگری دارد. آن پروژه نیز با نام «طوسا» و بودجه ۱۵ میلیاردی گسترش داده شده و گمان می‌رود تا آذر ماه ۱۴۰۵ به منفعت‌برداری برسد. 

طرحی‌هایی که در انتظار کارآمد بودن می باشند

از آن جایی که این مطرح بخشی از برنامه جامع گسترش سکوی هوش مصنوعی معاونت علمی است و ۱۵ وزارتخانه و سازمان را مقصد قرار داده است، تا این مدت اشکار نیست که بودجه نهایی صرف شده برای این پروژه‌ها به چه رقمی می‌رسد. جدای از هزینه و زمان گسترش، به نظر می‌رسد تا این مدت با نهایی شدن این پروژه‌ها و منفعت گیری از آن‌ها در وزارت‌خانه‌ها، فاصله داریم. از آن‌جایی که قرار است جواب این هوش‌مصنوعی‌ها در تصمیم‌‌سازی‌ها اثرگذار باشد، رسیدن به بلوغ برای این پروژه‌ها امکان پذیر زمان‌بر باشد. حسین افشین، چند ماه پیش اظهار کرده می بود که تا انتهای امسال، این دستیارها تا آخر سال به مرحله اجرا می‌رسند اما سخن بگویید‌های مدیرهای این پروژه‌ها مشخص می کند که این نوشته هم چنان نیازمند بودجه و زمان بیشتری می باشند.