تحلیل تازه سازمان جهانی بهداشت تصویری روشن‌تر از نقش سبک زندگی، آلودگی و عفونت‌ها در شکل‌گیری سرطان اراعه کرده و پافشاری می‌کند میلیون‌ها مورد سرطان در سراسر جهان می‌توانند پیش از اغاز، متوقف شوند.

تعداد بسیاری از مردم زمان فکر کردن به سرطان، حس ناتوانی می‌کنند؛ گویی ابتلا به این بیماری کاملاً به شانس، ژنتیک یا عوامل خارج از کنترل وابسته است. اما تحلیل تازه‌ای از سوی سازمان جهانی بهداشت (WHO)، مشخص می کند حقیقت پیچیده‌تر و امیدوارکننده‌تر از این فکر است.

بر پایه این گزارش، بیشتر از یک‌سوم همه موارد سرطان در جهان قابل پیشگیری می باشند. به گفتن دیگر، میلیون‌ها مورد ابتلا به سرطان در هر سال می‌توانند از طریق تحول سبک زندگی، عمل های پزشکی، افت آلودگی و بهبود شرایط زندگی مهار شوند. این مطالعه که یکی از جامع‌ترین برسی‌های جهانی درمورد عوامل قابل پیشگیری سرطان توصیف شده، برای نخستین بار علاوه بر عوامل رفتاری و محیطی، نقش عفونت‌ها را نیز در ابتلا به سرطان بازدید کرده است.

ایزابل سورجومَتارام، اپیدمیولوژیست پزشکی سازمان جهانی بهداشت و یکی از نویسندگان مهم این تحلیل، می‌گوید: «رسیدگی به این عوامل قابل پیشگیری، یکی از قدرتمندترین زمان‌ها برای افت جهانی سرطان است.»

سیگار؛ با اهمیت ترین عامل قابل پیشگیری سرطان

پژوهشگران دریافتند در سال ۲۰۲۲ نزدیک به ۱۹ میلیون مورد تازه سرطان در جهان به ثبت رسیده است. نزدیک به ۳۸ درصد این موارد با ۳۰ عامل خطر قابل تحول مرتبط بوده‌اند. این عوامل شامل مصرف دخانیات، نوشیدن الکل، اضافه‌وزن، کم‌تحرکی، آلودگی هوا، تابش فرابنفش، برخی عفونت‌ها و حتی شرایط شغلی خاص می‌شود.

اما در بین همه این موارد، سیگار هم چنان در صدر قرار دارد. بر پایه یافته‌های این تحقیق، مصرف دخانیات به‌تنهایی با ۱۵ درصد همه موارد تازه سرطان در جهان مرتبط بوده است. برای مردان، این خطر حتی زیاد تر هم بوده؛ به‌طوری که نزدیک به ۲۳ درصد همه موارد تازه سرطان در مردان در سال ۲۰۲۲ به سیگار کشیدن نسبت داده شده است.

متخصصان سال‌ها است درمورد ربط مستقیم سیگار با سرطان ریه هشدار خواهند داد، اما تاثییر دخانیات فقط به ریه محدود نیست. سیگار با سرطان دهان، گلو، مری، معده، لوزالمعده، کلیه، مثانه و چندین نوع سرطان دیگر نیز ربط دارد.

الکل؛ دومین عامل مهم در سرطان‌های قابل پیشگیری

بعد از سیگار، مصرف الکل دومین عامل بزرگ قابل پیشگیری در ابراز سرطان شناخته شد. مطابق برآورد پژوهشگران، نوشیدن الکل مسئول نزدیک به ۳.۲ درصد همه موارد تازه سرطان در جهان بوده؛ یعنی تقریباً ۷۰۰ هزار مورد سرطان تنها در یک سال. در کل، پژوهشگران تخمین می‌زنند مصرف دخانیات و الکل روی هم نزدیک به ۴۸ درصد همه سرطان‌های قابل پیشگیری را راه اندازی خواهند داد.

این نوشته بار دیگر مشخص می کند دو عادت زیاد رایج در سبک زندگی مدرن، نقشی زیاد بزرگ‌تر از فکر عمومی در سلامت انسان دارند. مصرف الکل با انواع مختلفی از سرطان، از جمله سرطان کبد، مری، روده بزرگ و سرطان پستان ربط دارد. مسئله مهم این است که برخلاف فکر رایج، حتی مصرف متوسط الکل نیز می‌تواند خطر ابتلا به برخی سرطان‌ها را افزایش دهد.

نقش آلودگی هوا در سرطان

پژوهش سازمان جهانی بهداشت این چنین مشخص می کند آلودگی هوا تأثیر قابل‌توجهی در ابراز سرطان، به‌اختصاصی سرطان ریه، دارد. برای مثال، در شرق آسیا نزدیک به ۱۵ درصد موارد سرطان ریه در زنان به آلودگی هوا نسبت داده شده است. در شمال آفریقا و غرب آسیا نیز تقریباً ۲۰ درصد سرطان‌های ریه در مردان با آلودگی هوا مرتبط بوده‌اند.

این یافته‌ها مشخص می کند سرطان فقط نتیجه انتخاب‌های فردی نیست؛ بلکه شرایط محیطی و سیاست‌های عمومی نیز نقش تعیین‌کننده‌ای دارند. زندگی در شهرهای آلوده، قرار گرفتن مداوم در معرض ذرات سمی یا تنفس هوای ناسالم، می‌تواند در درازمدت خطر ابتلا به بیماری‌های مرگبار را افزایش دهد.

عفونت‌ها و سرطان؛ خطری که کمتر درمورد آن سخن بگویید می‌شود

یکی از قسمت‌های مهم این گزارش، بازدید نقش عفونت‌ها در ابتلا به سرطان است. بر پایه یافته‌ها، نزدیک به ۱۰ درصد موارد تازه سرطان در جهان به عفونت‌ها مرتبط بوده‌اند. در بین زنان، ویروس پاپیلومای انسانی یا HPV بزرگ‌ترین عامل سرطان‌های قابل پیشگیری شناخته شد. این ویروس می‌تواند به سرطان دهانه رحم منجر شود.

خبر امیدوارکننده این است که امروز واکسن HPV وجود دارد و می‌تواند از تعداد بسیاری از این بیماری‌ها پیشگیری کند. با این حال، پوشش واکسیناسیون در تعداد بسیاری از کشورهای جهان تا این مدت پایین است. پژوهشگران پافشاری می‌کنند گسترش دسترسی به واکسن HPV می‌تواند جان میلیون‌ها زن را در دهه‌های آینده نجات دهد.

سرطان معده و نقش شرایط زندگی

در این تحلیل، سرطان معده نیز به‌گفتن یکی از سرطان‌های مهم قابل پیشگیری معارفه شده است. موارد سرطان معده در مردان زیاد تر دیده می‌شود و زیاد تر با سیگار کشیدن و عفونت‌هایی مرتبط است که در نتیجه ازدحام جمعیت، بهداشت ناکافی و دسترسی محدود به آب سالم تشکیل خواهد شد.

این قضیه مشخص می کند مبارزه با سرطان فقط به پیشنهاد‌های پزشکی فردی محدود نمی‌شود؛ بلکه به گسترش زیرساخت‌های بهداشتی، دسترسی به آب پاک و بهبود شرایط زندگی نیز وابسته است.

پیشگیری؛ قدرتمندترین سلاح در برابر سرطان

آندره ایلباوی، مسئول قسمت کنترل سرطان در سازمان جهانی بهداشت و یکی از نویسندگان این تحلیل، می‌گوید: «این نخستین تحلیل جهانی است که مشخص می کند چه مقدار از خطر سرطان ناشی از عواملی است که می‌توان از آن‌ها پیشگیری کرد.»

او پافشاری می‌کند بازدید الگوهای سرطان در کشورهای گوناگون به دولت‌ها و مردم پشتیبانی می‌کند بهتر بدانند کدام عمل های می‌تواند بیشترین تأثیر را در افت خطر داشته باشد. در واقع، مطلب مهم این پژوهش روشن است: سرطان همیشه اجتناب‌ناپذیر نیست.

هرچند همه موارد سرطان قابل پیشگیری نیستند و عوامل ژنتیکی هم چنان نقش مهمی دارند، اما قسمت بزرگی از خطر ابتلا به سرطان به رفتارها و شرایطی وابسته است که می‌توان تغییرشان داد. ترک سیگار، ترک مصرف الکل، فعالیت بدنی منظم، کنترل وزن، واکسیناسیون، افت آلودگی هوا و بهبود شرایط بهداشتی، همه انها می‌توانند به شکل چشمگیری آمار سرطان را افت دهند.

تغییرات کوچک، تأثیری بزرگ

پژوهشگران در آخر گزارش خود پافشاری می‌کنند تقریباً چهار مورد از هر ۱۰ سرطان در جهان در سال ۲۰۲۲ می‌توانستند با حذف عوامل خطر بازدید‌شده، پیشگیری شوند. آن‌ها هشدار خواهند داد دستیابی به این مقصد نیازمند ضمانت سیاسی، اندوخته‌گذاری پایدار و سیاست‌گذاری مشابه با شرایط هر سرزمین است.

اما در کنار نقش دولت‌ها، این گزارش پیامی مهم برای افراد عادی هم دارد: تعداد بسیاری از انتخاب‌های روزمره ما، تأثیر مستقیمی بر خطر ابتلا به سرطان دارند. احتمالا سرطان هم چنان یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های سلامت جهان باشد، اما علم امروز بیشتر از هر زمان فرد دیگر مشخص می کند که انسان‌ها در برابر این بیماری کاملاً بی‌دفاع نیستند.