هوش مصنوعی جامعه‌پسند می‌تواند ریشه‌کنی فقر را تسریع کند
مریم یزدانی
۱۹ آبان ۱۴۰۳
۱۹ آبان ۱۴۰۳ - ۰۷:۴۲
ملیون‌ها نفر در سراسر جهان همچنان از دسترسی به نیاز‌های اساسی مانند آب تمیز، غذای مغذی، سرپناه امن، آموزش و خدمات بهداشتی محروم‌اند. با وجود پیشرفت‌های دهه‌ها، نرخ فقر شدید جهانی از ۳۶ درصد در سال ۱۹۹۰ به ۸.۶ درصد در سال ۲۰۱۸ کاهش یافته است. برآورد‌های تازه بانک جهانی نشان می‌دهد که امروزه نزدیک به ۷۱۹ می‌لیون نفر با کمتر از ۲.۱۵ دلار در روز زندگی می‌کنند. این مبلغ حتی برای تضمین زندگی با عزت هم کافی نیست، زیرا کمتر از هزینه واقعی زندگی است و بسیاری را در تامین نیاز‌های اساسی دچار مشکل می‌کند؛ به عنوان مثال قیمت یک فنجان قهوه در استارباکس به راحتی دو برابر این مبلغ است.
برای درک ابعاد ۷۱۹ می‌لیون نفر در فقر شدید، می‌توان به چند مقایسه اشاره کرد جمعیت کل آفریقا حدود ۱.۴ می‌لیارد نفر است و نیمی از آن معادل این رقم می‌شود. جمعیت ایالات متحده حدود ۳۳۱ می‌لیون نفر است، یعنی دو برابر جمعیت این کشور در فقر شدید به سر می‌برند. اروپا با حدود ۷۴۸ می‌لیون نفر جمعیت، تقریبا برابر با تعداد فقرا در جهان است. اگر جمعیت بریتانیا (۶۷ می‌لیون نفر) ده برابر شود، به ۷۱۹ می‌لیون نفر می‌رسد.
از سال ۱۹۸۷، روز ۱۷ اکتبر به عنوان روز جهانی فقر گرامی داشته می‌شود، اما تا کنون در حذف کامل این مشکل ناکام مانده‌ایم. دلایل این ناکامی ترکیبی پیچیده از عوامل فردی و نهادی است. شعار امسال آخر دادن به بدرفتاری‌های اجتماعی و نهادی به ماهیت پیچیده فقر اشاره دارد. همان‌طور که مهاتما گاندی گفت جهان به‌اندازه نیاز همه دارد، اما نه به‌اندازه طمع همه.
ریشه‌کنی فقر نیازمند رویکردی جامع، نظام‌مند و همکارانه است که با مشارکت ذینفعان در تمام بخش‌ها از عمومی تا خصوصی، دانشگاه و هنر‌ها محقق می‌شود. این تلاش چندرشته‌ای و چندنسلی است که مدت‌هاست نادیده گرفته شده. اکنون سوال اینجاست که آیا هوش مصنوعی می‌تواند در این مأموریت نقشی اساسی ایفا کند؟
هوش مصنوعی جامعه‌پسند ( AI) به عنوان چارچوبی برای بهره‌گیری از AI جهت ترقی کرامت انسانی، فرا‌گیری اجتماعی و رشد برابر، می‌تواند در ریشه‌کنی فقر تغییر بنیادین ایجاد کند. با ادغام سیستم‌های AI که با دقت، انصاف، شفافیت و برابری طراحی، آموزش، آزمایش و هدف‌گذاری شده‌اند، می‌توان راه‌حل‌هایی برای مقابله با فقر ارائه داد که پیش از این غیر‌قابل تصور بود.
در این نوشتار بررسی می‌کنیم که AI چگونه می‌تواند مشکلات ریشه‌ای مسبب فقر را از جمله دسترسی به آموزش، بهداشت و شکل‌گیری شغل برطرف کند. همچنین مثال‌های عملی از بهره‌گیری مؤثر از این فناوری برای از بین بردن فقر ارائه خواهد شد.
ارائه پشتیبانی‌های موثر از طریق راه‌حل‌های مبتنی بر داده
یکی از امیدبخش‌ترین کاربرد‌های هوش مصنوعی در ریشه‌کنی فقر، توانایی آن در تحلیل حجم عظیمی از داده‌ها برای شناسایی مناطقی است که بیش‌ترین نیاز به پشتیبانی دارند. به عنوان مثال، AI می‌تواند با پردازش تصاویر ماهواره‌ای و داده‌های جغرافیایی، مناطق محروم فاقد زیرساخت‌های اساسی مانند آب، بهداشت و برق را شناسایی کند که از شاخص‌های چندبعدی فقر محسوب می‌شوند.
تحلیل‌های مبتنی بر هوش مصنوعی می‌تواند به دولت‌ها و سازمان‌های غیر‌دولتی در اتخاذ تصمیمات آگا‌هانه‌تر کمک کند و اطلاعاتی درباره توزیع فقر، شناسایی الگو‌های نابرابری و پیش‌بینی نیاز‌های آینده ارائه دهد. ابزار اندازه‌گیری فقر چندبعدی بانک جهانی تحلیلی آنی از فقر ارائه می‌دهد که شامل عوامل درآمد، تغذیه و شرایط زندگی است. AI می‌تواند این مدل‌ها را با ادغام داده‌های پویا و لحظه‌ای از منابعی مانند شبکه‌های تلفن همراه و شبکه‌های اجتماعی تقویت کند تا شناسایی جوامع در معرض خطر دقیق‌تر شود.
AI با پیش‌بینی رکود‌های اقتصادی یا تغییرات محیطی که می‌تواند فقر را تشدید کند، به مداخله‌های زودهنگام کمک می‌کند. ابزار‌های مبتنی بر این فناوری می‌توانند توزیع منابع را بهینه کنند، اثربخشی برنامه‌های حمایتی اجتماعی را بهبود بخشند و اطمینان حاصل کنند که کمک‌ها به موثر‌ترین شکل به افراد آسیب‌پذیر می‌رسد.
گسترش دسترسی به آموزش
آموزش یکی از قدرتمند‌ترین ابزار‌ها برای شکستن چرخه فقر است و AI می‌تواند در دسترسی‌پذیر کردن آموزش باکیفیت برای همه نقش مهمی ایفا کند. هوش مصنوعی جامعه‌پسند می‌تواند با ارائه تجربه‌های یادگیری شخصی‌سازی‌شده به جوامع محروم، فاصله نابرابری‌های آموزشی بین مناطق روستایی و شهری را از بین ببرد. کودکان ساکن در مناطق فقیر می‌توانند از طریق پلتفرم‌های مبتنی بر هوش مصنوعی به محتوای آموزشی برتر دسترسی پیدا کنند که متناسب با نیاز‌ها و سرعت یادگیری آن‌ها طراحی شده و از طریق تلفن‌های همراه یا دستگاه‌های کم‌هزینه ارائه می‌شود.
سیستم‌های یادگیری تطبیقی می‌توانن فاصله بین دانش و نقاط قوت هر دانش‌آموز را بررسی کرده و مسیر‌های یادگیری شخصی‌سازی‌شده‌ای ارائه دهند که به‌صورت لحظه‌ای تنظیم می‌شوند. دانش‌آموزان با بهره‌گیری از چت‌بات‌های مبتنی بر هوش مصنوعی و معلمان مجازی می‌توانند از راهنمایی‌ها و پشتیبانی‌هایی بهره‌مند شوند که مشابه آموزش یک‌به‌یک عمل می‌کند؛ امری که به دلیل کمبود معلم در بسیاری از مناطق توسعه نیافته امکان‌پذیر نیست.
توانمندسازی اقتصادی
هوش مصنوعی جامعه‌پسند بر ترقی کار و حرفه انسانی تمرکز دارد و راه‌های جدیدی برای توانمندسازی اقتصادی ایجاد می‌کند. علی‌رغم نگرانی‌هایی در مورد اینکه هوش مصنوعی باعث از دست رفتن شغل‌ها خواهد شد، این فناوری می‌تواند بازار کار انسانی را با ایجاد فرصت‌های تازه و افزایش بهره‌وری متحول کند. افراد محروم از طریق پلتفرم‌های مبتنی بر AI می‌توانند به مشاغل گیگ (مشاغل موقتی، کوتاه‌مدت و مبتنی بر پروژه) دسترسی پیدا کنند، در فعالیت‌های خرد کارآفرینی شرکت کنند و فرصت‌های کاری منعطف متناسب با توانایی‌هایشان را بیابند.
علاوه بر این، هوش مصنوعی می‌تواند داده‌های بازار کار را به‌صورت لحظه‌ای تحلیل کرده و تحلیل‌های پیش‌بینی‌کننده ارائه دهد که به کارگران ساکن مناطق فقیرنشین برای دستیابی به مهارت‌های مورد تقاضا کمک می‌کند. با تحلیل روند‌های بازار‌های کاری محلی و جهانی، سیستم‌های مبتنی بر AI می‌توانند برنامه‌های مهارت‌سازی، آموزش‌های حرفه‌ای و فرصت‌های اعتباری خرد را پیشن‌هاد دهند تا افراد بتوانند از کار‌های غیر‌رسمی فاصله بگیرند و شغل‌های پایدار‌تر و پردرآمد‌تری یابند.
به عنوان مثال، یک پلتفرم مبتنی بر هوش مصنوعی می‌تواند هنرمندان محلی را به بازار‌های جهانی تجارت الک‌ترونیک متصل کند و به آن‌ها کمک نماید کسب‌وکار‌های خود را گسترش داده و درآمد خود را افزایش دهند.
دسترسی‌پذیر کردن خدمات بهداشتی برای همه
دسترسی به خدمات بهداشتی باکیفیت یکی از چالش‌های بزرگ برای افراد تحت تأثیر فقر است. هوش مصنوعی می‌تواند با ارائه راه‌حل‌های بهداشتی کم‌هزینه، مقیاس‌پذیر و شخصی‌سازی‌شده برای جمعیت‌های محروم، به این مشکل پاسخ دهد. بیماران ساکن در مناطق دورافتاده یا فقیر از طریق پلتفرم‌های تله‌مدیسین مبتنی بر AI می‌توانند بدون نیاز به ایجاد زیرساخت‌های گران‌قیمت، به مشاوره‌های پزشکی، خدمات تشخیصی و مراقبت‌های پیگیری دسترسی داشته باشند. پلتفرم‌های تله‌مدیسین مبتنی بر AI امکان ارائه مشاوره پزشکی، تشخیص بیماری‌ها و مراقبت‌های پیگیری را از راه دور و با هزینه کمتر فراهم می‌کنند.
هوش مصنوعی همچنین با پیش‌بینی شیوع بیماری‌ها و بهینه‌سازی تخصیص منابع، نتایج مراقبت‌های پزشکی را بهبود می‌بخشد. در مناطقی که خدمات بهداشتی محدود است، AI می‌تواند بر پایه عوامل محیطی و اجتماعی پیش‌بینی کند که کدام جوامع در معرض بیش‌ترین خطر ابتلا به بیماری‌های خاص هستند. این پیش‌بینی امکان توزیع پیشگیرانه تجهیزات پزشکی و مداخله‌های پیشگیرانه را فراهم می‌کند و بار کلی بر سیستم بهداشت برای مقابله با فقر را کاهش می‌دهد.
دسترسی‌پذیر کردن خدمات مالی برای همه
هوش مصنوعی جامعه‌پسند می‌تواند خدمات مالی را برای افرادی که از قدیم از سیستم بانکی رسمی کنار گذاشته شده‌اند، متحول کند. ابزار‌های مالی مبتنی بر AI می‌توانند ارزیابی اعتبار را با بهره‌گیری از منابع داده‌های جایگزین انجام دهند؛ منابعی مانند الگو‌های استفاده از تلفن همراه یا فعالیت‌های شبکه‌های اجتماعی.
این ابزار‌ها می‌توانند اعطای وام به افرادی فاقد تاریخچه اعتباری را ممکن سازند؛ وام‌هایی که می‌توانند به افراد برای راه‌اندازی کسب‌وکار‌های کوچک، سرمایه‌گذاری در آموزش یا پوشش هزینه‌های بیمه کمک کنند و بدین ترتیب فقرا با پشتیبانی این وام‌ها بتوانند خود را از فقر خارج سازند.
در مناطقی که اسناد شناسایی رسمی به طور معمول موجود نیستند، سیستم‌های بیوم‌تریک مبتنی بر AI می‌توانند هویت‌های امن و قابل تأیید برای افراد ایجاد کنند تا آن‌ها بتوانند به خدمات ضروری مانند خدمات بانکی، آموزش و مراقبت‌های بهداشتی دسترسی یابند.
مسیری فعال برای پایان دادن به فقر
هوش مصنوعی اجتماعی اکسیری جادویی برای ریشه‌کنی فقر نیست، اما قول‌های بزرگی در حل مسائل و مشکلات نظام‌مند مسبب شکل‌گیری و تداوم فقر داده است. با بهره‌گیری از AI برای تحقق اهداف خیر، می‌توان گسترش هدف‌گذاری موثر‌تر پشتیبانی‌ها، گسترش دسترسی به آموزش و خدمات بهداشتی، ایجاد فرصت‌های شغلی تازه و دسترسی‌پذیری به خدمات مالی (مانند دریافت وام، بیمه و افتتاح حساب بانکی) را ممکن ساخت.
با این حال، موفقیت راه‌حل‌های مبتنی بر هوش مصنوعی به همکاری داوطلبانه دولت‌ها، شرکت‌ها، دانشگاه‌ها و جامعه مدنی بستگی دارد. تحقق این هدف نیازمند تعهدی است که تنها با اختصاص یک روز جهانی به فقر در تقویم و فرا‌موش کردن این موضوع مهم در ۳۶۴ روز باقیمانده محقق نمی‌شود. برای تحقق نابودی فقر و فاصله گرفتن از نظریه‌پردازی صرف، باید اراده خود را تقویت کنیم و تنها به گفتن سخنان قانع‌کننده اکتفا نکنیم. قطعا نباید فرا‌موش کنیم که پتانسیل هوش مصنوعی گنجینه‌ای برای آزاد کردن منابع لازم برای پایان دادن به فقر است.
با عملی کردن آرزوی مشترک انسان‌ها برای تقسیم منصفانه منابع بین همه جهانیان، می‌توان دنیایی را تصور و ساخت که در آن همه فرصت عادلانه‌ای برای شکوفایی داشته باشند. نمی‌توانیم از AI انتظار داشته باشیم که حرکت رو به جلو در راستای تحقق این هدف را برای ما آغاز کند. هوش مصنوعی جامعه‌پسند می‌تواند ما را همراه‌ی کند و پیشرفت را تسریع نماید؛ به شرطی که خودمان حرکت رو به جلو را آغاز کرده باشیم. آیا ما آماده‌یم که روز ۱۷ اکتبر را در سراسر جهان بی‌معنی و مفهوم کنیم؟
