سرنوشت تلخ دوچرخه‌های اشتراکی در ایران/ عکس_آفتاب شرق

۱. پارکینگ بوستان شهید حججی در جنوب تهران این روزها به گورستانی برای صدها دوچرخه نارنجی تبدیل شده است. دوچرخه‌هایی که وقتی قرار می بود نماد تحولی سبز در حمل‌ونقل شهری باشند، اکنون زیر آفتاب سوزان و در بین درختان سبز پارک رها شده‌اند. این دوچرخه‌ها متعلق به سامانه اشتراک دوچرخه «بیدود» می باشند که در سال ۱۳۹۷ با مقصد ترویج منفعت گیری از دوچرخه در شهر تهران راه‌اندازی شد. اما بعد از چهار سال فعالیت، به دلایل بسیاری متوقف شد و دوچرخه‌ها نیز به حال خود رها شدند.

۲. سرویس دوچرخه‌های اشتراکی بیدود در ایران، به اختصاصی در بین بانوان، با استقبال چشمگیری مواجه شد. با افزایش منفعت گیری دختران از دوچرخه‌های بیدود، مخالفت برخی گروه‌های تندرو نیز شدت گرفت. منفعت گیری از این سرویس در مشهد ممنوع شد و در تهران نیز حکم قانونی علیه ثبت‌نام بانوان صادر شد. از نظر دیگر اختلافات با شورای شهر و شهرداری بالا گرفته می بود. ناآرامی‌های آبان ماه ۱۳۹۸ به دوچرخه‌های بیدود صدمه رساند و تبدیل جمع‌آوری آن‌ها از سطح شهر تهران شد. در نهایت با شیوع کرونا، فعالیت بیدود il به آخر رسید.

۳. محسن عارفی، مدیر روابط‌عمومی بیدود در سال اول راه‌اندازی، با نگاهی به قبل می‌گوید: «شهرداری زمان حس مالکیت می‌کرد و سهم می‌خواست. معاونت حمل‌ونقل و ترافیک شهرداری تهران مدعی می بود که فراهم‌کردن بستر را انجام می‌دهد و طبیعتاً به‌جستوجو سهم خود می بود؛ به‌این‌ترتیب کم‌کم سهم‌خواهی‌ها و مانع ها اغاز شد. متأسفانه سهم‌خواهی‌ها و مانع ها شدت بیدود را کم کرد و درنهایت اتفاقات آبان ۹۸ جهت شد مدتی دوچرخه‌ها را از سطح شهر جمع کنیم. مخالفت‌ها با منفعت گیری خانم‌ها از دوچرخه هم جدی می بود که به برند صدمه زد.»

۴. عمار بزرگوار، مدیر اجرایی اسبق بیدود، نیز معتقد است چالش‌های داخلی و خارجی هر دو در ناکامی بیدود نقش داشته‌اند: «دوچرخه برای ورود به شهر نیاز به زیرساخت دارد. اما مسیرهایی که برای دوچرخه‌سواری در شهر تعیین شده، مناسب نیست. از نظر دیگر دسترسی نداشتن خانم‌ها نیمی از جامعه را از مزایای این دوچرخه‌ها محروم کرد. ما ناچار شدیم دسترسی خانم‌ها را مسدود کنیم. مردم اینها را نمی‌دانستند و محبوبیت ما رفته رفته به همین علت افت یافت.»

۵. بیدود ابتدا با شدت خوبی حرکت کرد و تصمیم داشت دامنه فعالیتش را با رونمایی از اسکوتر و دوچرخه برقی گسترش دهد. اما چالش‌ها هیچ زمان اجازه روغن‌کاری زنجیر دوچرخه‌ها را به بیدود نداد و درنهایت اسفندماه ۱۴۰۱ شرکت «پاک چرخ ایرانیان» (صاحب برند بیدود) خبرداد به‌علت همکاری‌نکردن شهرداری‌های تهران و شیراز، بیدود برای همیشه تعطیل شده است.

۶. تا این مدت اشکار نیست که زیان ناشی از دپوی دوچرخه‌ها و دیگر تجهیزات شرکت دوچرخه‌های اشتراکی بیدود چه مقدار است و  تلاش ما برای سخن بگویید با مسئولان این شرکت نیز تا بحال بی‌نتیجه بوده است. حرف های می‌شود نزدیک به ۵ میلیارد تومان از ودیعه‌هایی که مشترکین بیدود پرداخت کرده‌اند، هم چنان در دست این شرکت باقی مانده و تاریخ مشخصی هم برای برگشت دادن این مبالغ به مشترکین اظهار نشده است.

۷. پروژه بیدود که با مقصد اراعه خدمات نوآورانه در ایران اغاز به کار کرده می بود، با ناکامی روبه رو شد. این اتفاق نه‌تنها برای تیم بیدود بلکه برای استارت‌آپ‌هایی همانند «زی‌رو» و اندوخته‌گذاران در این حوزه، زنگ خطری جدی محسوب می‌شود. ناکامی بیدود مشخص می کند که برای پیروزی کسب‌وکارهای نوآورانه در ایران، علاوه بر داشتن ایده‌های خلاقانه و تیم‌های قوی، به حمایتهمه جانبه دولت، فراهم شدن زیرساخت‌های مناسب و فرهنگ‌سازی عمومی نیاز است.