سندرم ترنر چیست؟

سندرم ترنر که به هیپوپلازی مادرزادی تخمدان نیز معروف است، نوعی اختلال ژنتیکی و رایجترین ناهنجاری کروموزومی جنسی در دختران محسوب میشود. این سندرم یک بیماری مادرزادی است، یعنی فرد از زمان تولد با این اختلال متولد میشود. وقتی یکی از کروموزومهای در دختران به صورت جزئی یا کامل از بین برود، سندرم ترنر به وجود میآید.
انواع سندرم ترنر
نوع سندرم ترنر به ماهیت مشکل در کروموزوم بستگی دارد
- مونوزومی ایکس در این نوع تمام سلولها به جای دو کروموزوم تنها یک کروموزوم دارند. حدود ۴۵ درصد از افراد مبتلا به سندرم ترنر دچار این نوع هستند. این نقص میتواند ناشی از لقاح ناقص تخمک مادر با اسپرم پدر باشد و پس از لقاح، سلولهای جنین نیز این نقص را دارا میشوند.
- سندرم موزاییک ترنر در این حالت تنها برخی از سلولها فاقد دومین کروموزوم هستند. حدود ۳۰ درصد از موارد سندرم ترنر از این نوع است. این اختلال به صورت تصادفی در طول تقسیم سلولی در اوایل بارداری ایجاد میشود.
- سندرم ترنر ارثی در موارد نادر، فرزند ممکن است این اختلال را به ارث ببرد، یعنی والدین خود با این سندرم متولد شدهاند و نقص را به فرزندشان منتقل کردهاند.
علت سندرم ترنر
سندرم ترنر زمانی رخ میدهد که یکی از دو کروموزوم جنین دختر از بین برود یا ناقص باشد. محققان هنوز علت دقیق این نقص را شناسایی نکردهاند.
علائم سندرم ترنر
علامت اصلی سندرم ترنر کوتاهی قد است. سایر ویژگیهای دختران مبتلا شامل موارد زیر میشود
- رشدنکردن سینهها;
- به تعویق افتادن دوران بلوغ;
- پریودنشدن (در برخی دختران);
- رشد کندتر از همسالان در دوران کودکی و نوجوانی;
- تخمدانهای کوچک که ممکن است تنها چند سال کار کنند یا اصلا کار نکنند.
علاوه بر قد کوتاه، دختران مبتلا ویژگیهای فیزیکی خاصی نیز دارند
- خال پوستی;
- مشکلات دندانی;
- تورم دست و پا;
- فک پایین کوچک;
- پهنبودن قفسه سینه;
- خط موی کمپشت پشت سر;
- باریکبودن ناخنهای دست و پا;
- انحراف ستون فقرات (اسکولیوز);
- بیرونخمیدگی ساعد (کوبیتوس والگوس);
- مشکلات چشمی مانند تنبلی چشم یا افتادگی پلک;
- گردن کوتاه و پهن یا چینهای پوستی اضافی روی گردن;
- نداشتن بند انگشت که باعث کوتاهتر شدن انگشتها میشود.
مبتلایان به سندرم ترنر ممکن است چه بیماریهای دیگری داشته باشند؟
۱. مشکلات قلبیعروقی
گاهی افراد مبتلا به سندرم ترنر دچار بیماریهای قلبی هم میشوند. ساختار قلب در ۵۰ درصد از مبتلایان دچار مشکل است. این مشکلات میتواند شامل موارد زیر باشد
- فشار خون بالا;
- دریچه آئورت دولختی (دولتی);
- کوآرکتاسیون آئورت (تنگی قسمتی از دیواره آئورت).
۲. مشکلات استخوانی
مشکلات استخوانی در افراد مبتلا رایج است. این افراد باید ورزش کنند و برای داشتن استخوانهای سالم، کلسیم و ویتامین کافی دریافت کنند. مشکلات استخوانی شامل
- اسکولیوز (در حدود ۲۰ درصد مبتلایان);
- احتمال شکستگی و پوکی استخوان (بهویژه در زنانی که استروژندرمانی نکردهاند).
۳. اختلالات خودایمنی
افراد مبتلا ممکن است دچار کمکاری تیروئید شوند. همچنین امکان ابتلا به بیماری سلیاک و بیماری التهابی روده وجود دارد.
۴. مشکلات شنوایی
شکل نادرست گوش و عفونت گوش میانی در این افراد شایع است. بیش از ۵۰ درصد بزرگسالان مبتلا دچار کمشنوایی حسیعصبی میشوند.
۵. نقایص کلیوی
حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد از افراد مبتلا دچار مشکلات ساختاری در سیستم کلیوی و ادراری هستند که میتواند منجر به عفونت کلیه شود.
۶. سندرم متابولیک
افراد مبتلا مستعد سندرم متابولیکاند که شامل چاقی مرکزی، مقاومت به انسولین (پیشدیابت)، فشار خون بالا، کلسترول بالا، تریگلیسیرید بالا و دیابت نوع ۲ میشود.
۷. مشکلات سلامت روان
این افراد ممکن است اضطراب، افسردگی یا کمبود عزتنفس داشته باشند که معمولا ناشی از نگرانیهایشان درباره مسائل سلامتی است.
۸. مشکلات بینایی
نزدیکبینی شایعترین مشکل چشمی در مبتلاست، هرچند ممکن است دوربینی نیز وجود داشته باشد.
افراد مبتلا ممکن است در موارد زیر نیز مشکل داشته باشند
- حل مسئله غیرکلامی مانند ریاضی;
- درک نشانههای اجتماعی مانند حالات چهره افراد;
- کارکردهای اجرایی مانند مدیریت و برنامهریزی، حافظه، توجه و انعطافپذیری شناختی.
تشخیص سندرم ترنر

معمولا والدین با مشاهده علائمی در فرزندشان، این اختلال را تشخیص میدهند. این علائم عبارتاند از
- تورم دستها یا پاها;
- کوتاهی قد یا توقف رشد;
- رشدنکردن سینهها یا پریودنشدن.
پزشک با تجویز آزمایش ژنتیکی به نام آزمایش کاریوتایپ (آنالیز کروموزوم) این اختلال را تشخیص میدهد. این آزمایش خون مشخص میکند که یکی از کروموزومهای کامل یا جزئی از بین رفته است. ارزیابی کامل قلب نیز بخشی از تشخیص است، زیرا بسیاری از مبتلایان دچار بیماری قلبی هستند.
سندرم ترنر چه زمانی تشخیص داده میشود؟
پزشک میتواند این سندرم را در هر مرحله از رشد کودک تشخیص دهد. با استفاده از آزمایشهای پیشرفته، تشخیص در بارداری و قبل از تولد نیز امکانپذیر است. این آزمایشها عبارتاند از
- غربالگری سرم مادر این غربالگری نوعی آزمایش خون است که در آن عواملی بررسی میشوند که احتمال بروز مشکل کروموزومی در نوزاد را افزایش میدهند.
- آمنیوسنتز و نمونهبرداری از پرزهای جفتی (CVS) طی این آزمایشها مایع آمنیوتیک یا بافت جفت بررسی میشوند.
- سونوگرافی در دوران بارداری سونوگرافیهای دوران بارداری هم ممکن است علائم این سندرم را در جنین نشان دهند.
برخی از زنان تا قبل از رسیدن به سن بلوغ علائمی از این اختلال را مشاهده نمیکنند. این زنان ممکن است حتی دوران بلوغ را هم طی کنند و پریود شوند، اما اغلب دچار نارسایی زودرس تخمدان (یائسگی زودرس) میشوند.
درمان سندرم ترنر
۱. تزریق هورمون رشد انسانی
تزریق هورمون رشد انسانی (HGH) ممکن است باعث افزایش قد فرد مبتلا شود. اگر این درمان زود آغاز شود، قد نهایی فرد مبتلا ممکن است چند سانتیمتر بلندتر باشد.
۲. استروژندرمانی
بیشتر افراد مبتلا به این اختلال ژنتیکی به استروژندرمانی نیاز دارند. این هورموندرمانی جایگزینی میتواند باعث رشد سینه دختران و شروع قاعدگی شود. همچنین استروژندرمانی باعث بهبود رشد مغز، عملکرد قلب، عملکرد کبد و سلامت استخوان میشود.
۳. پروژستین چرخهای
پروژستین نوعی قرص هورمونی است که از ۱۱ یا ۱۲ سالگی به بعد برای دختران مبتلا تجویز میشود. این دارو با شبیهسازی بلوغ باعث پریودشدن دختران میشود. درمان اغلب با دوزهای بسیار کم آغاز شده و به تدریج افزایش مییابد.
سؤالات رایج
– آیا سندرم ترنر ارثی است؟
خیر، این اختلال نوعی بیماری ارثی نیست مگر در موارد نادر. زمانی میگوییم اختلال ارثی است که والدین یک ژن جهشیافته را به فرزندشان منتقل کرده باشند. در سندرم ترنر، کروموزوم به صورت تصادفی از بین میرود.
– سندرم ترنر چقدر شایع است؟
از هر ۲۵۰۰ نوزاد دختر متولدشده در جهان، ۱ نوزاد دچار سندرم ترنر است. این شایعترین ناهنجاری کروموزومی جنسی است.
– آیا سندرم ترنر روی هوش افراد هم اثر میگذارد؟
خیر، افراد مبتلا معمولا هوش طبیعی دارند، اما ممکن است در مهارتهای حرکتیدیداری و فضاییبصری مشکل داشته باشند. مثلا رانندگی برای این افراد دشوار میتواند باشد.
– آیا میتوان از سندرم ترنر پیشگیری کرد؟
خیر، این سندرم نوعی مشکل مادرزادی است و زمانی ایجاد میشود که خطای تصادفی باعث از بین رفتن یک کروموزوم شود. والدین نمیتوانند کاری برای جلوگیری از وقوع این اتفاق انجام دهند.
– بین سندرم ترنر و بارداری ارتباطی وجود دارد؟ زنان مبتلا میتوانند باردار شوند؟
گرچه زنان مبتلا معمولا نمیتوانند به صورت طبیعی باردار شوند، ممکن است برخی با استفاده از تکنیکهای خاص لقاح باردار شوند.
کلام پایانی
سندرم ترنر شایعترین اختلال کروموزومی جنسی در دختران و زنان است. این اختلال زمانی ایجاد میشود که کروموزوم کامل یا جزئی از بین برود. این مشکل معمولا در طول لقاح تخمک و اسپرم به وجود میآید. هرچند تحقیقات نشان میدهد این اختلال ژنتیکی باعث کاهش طول عمر بیماران میشود، غربالگری و درمان بهموقع میتواند باعث محافظت از سلامت فرد و طول عمر عادی او شود. اگر درباره رشد فرزندتان نگران هستید یا علائم این سندرم را در او مشاهده کردهاید، به پزشک مراجعه کنید.
آیا در خانواده یا اطرافیانتان فردی دچار این سندرم است؟ شما چه تجربهای در زمینه این اختلال دارید؟ لطفا نظرات و تجربیات ارزشمندتان را با ما و کاربران عزیز در میان بگذارید.