غفلت از ماین ثروت گیاهی ایران: چرا صنعت داروسازی سنتی در گیر چالشهاست

غفلت از ماین ثروت گیاهی ایران چرا صنعت داروسازی سنتی در گیر چالشهاست؟, ایران به عنوان یکی از غنیترین کشورها از نظر تنوع گیاهی، سابقهای کهن در بهرهگیری از گیاهان دارویی دارد. با وجود داشتن بیش از ۸۰۰۰ گونه گیاهی که تنوع türی حداقل دو برابر قاره اروپا است، پتانسیل چشمگیری برای توسعه صنعت داروسازی گیاهی در کشور وجود دارد.

در سالهای اخیر اقبال عمومی نسبت به مصرف داروهای گیاهی به دلیل عوارض کمتر افزایش یافته و در فرهنگ ایرانی، این گیاهان از دیرباز جزو طب سنتی و درمانهای طبیعی بودهاند. با رشد توجه به سلامت طبیعی، صنعت داروهای گیاهی در ایران رونق گرفته است، اما همچنان با چالشهایی چون استانداردسازی، تحقیق و توسعه، و ارتقای آگاهی عمومی روبروست.

گیاهان دارویی بر اساس آمارهای موجود، بیش از ۲۵۰۰ گونه گیاه دارویی در ایران شناسایی شده که ظرفیت عظیمی برای تولید داروهای گیاهی محسوب میشوند.

این ثروت طبیعی باعث شده کشورمان رتبه چهارم جهان را در حوزه تنوع گیاهان دارویی بدست آورد و میتواند الگوهای مرجعی برای طب سنتی در سطح جهانی باشد.

تنوع اقلیمی منحصر به فرد و چالش تأمین مواد اولیه امیر پایدار، مدیر واحد علمی شرکت دانشبنیان تولیدکننده داروهای گیاهی، در گفتگو با خبرگزاری تسنیم تأکید کرد ایران ۱۱ اقلیم از ۱۳ اقلیم جهان را دارا است که در تولید داروهای گیاهی پشتیبانی قابلتوجهی فراهم میکند.

در شرکت ما ۹۰ درصد مواد اولیه داخل کشور کشت میشود، اما برای ۵ تا ۱۰ درصد باقیمانده که بومی نیستند، ناچار به واردات هستیم و با مشکلات ناشی از تحریمها، مسایل گمرکی و تأمین ارز روبرو میشویم. بهرهبرداری از کمتر از نیمی از ظرفیت واقعی او افزود اقلیمهای متنوع ایران پتانسیل گستردهای برای تولید دارو ایجاد کرده، اما این ظرفیت نیازمند حمایت دولت و ورود بخش خصوصی است.

روز تنها به صورت بالقوه ماندهاند و از کمتر از ۵۰ درصد ظرفیت تولید داروهای گیاهی در کشور بهره برده شده است.

مزیتهای داروهای گیاهی نسبت به شیمیایی این فعال صنعت بر دو مزیت کلیدی تأکید کرد اول، بسیاری از داروهای گیاهی عوارض داروهای شیمیایی را ندارند. دوم، در حالی که مواد اولیه داروهای شیمیایی بیشتر نیازمند واردات از خارج است، تنوع اقلیمی ایران امکان خودکفایی در تأمین مواد اولیه گیاهی را فراهم میآورد.

قیمت بالا و عدم پوشش بیمه، موانع اصلی دسترسی پیدار به افزایش قیمت تمام شده داروهای گیاهی به عنوان مانع دسترسی مردم و بیماران اشاره کرد. بسیاری از این داروها تحت پوشش بیمهها قرار ندارند، بنابراین مصرفکنندگان باید هزینههای سنگینی بپردازند. اگر پوشش بیمهای برای این حوزه نیز اعمال شود، بسیاری از بیماران از این داروها بهرهمند خواهند شد.

تنها ۵۶ قلم از هزاران فرآورده تحت پوشش بیمه جمشیدی، رئیس انجمن تولیدکنندگان داروهای طبیعی و سنتی ایران، اعلام کرد در حال حاضر نزدیک به ۵۰۰۰ فرآورده طبیعی و ۲۳۰۰ فرآورده سنتی مجوز وزارت بهداشت را دارند، اما تنها ۵۶ قلم از این فرآوردهها تحت پوشش بیمه قرار گرفتهاند. این آمار از سال ۱۳۹۲ تغییری نکرده و افزایشی در حجم پوشش بیمهای نداشته است.

ریشهیابی چالشها ناکارآمدی نظام حمایتی و ریسک سرمایهگذاری یک مطالعه در سال ۱۳۹۹ نشان داد که ناکارآمدی و عدم پوشش مناسب نظام حمایتی بیمه، مهمترین چالش توسعه بخش گیاهان دارویی است. عدم سرمایهگذاری کافی در زیرساختها و بالا بودن ریسک فعالیت (به خاطر تصور عدم سودآوری) از دلایل مهم دیگر عدم رشد این صنعت محسوب میشوند.

همچنین نوسانات قیمتی و واسطهگری در بازار گیاهان دارویی، ریسک قیمت را برای کشاورزان بالا برده و انگیزه آنها را برای ورود به حوزه کاشت کاهش داده است. چالشهای زیستمحیطی و کاشت غیراصولی بر پایه نتایج پژوهش، بخش گیاهان دارویی ایران در بعد زیستمحیطی نیز با چالشهای جدی چون عدم رعایت الگوی کاشت و بهرهبرداری غیراصولی از اراضی کشاورزی و منابع طبیعی مواجه است.

لزوم حرکت به سمت خودکفایی و رونق اقتصادی ظرفیت داروهای گیاهی ایران فرصتهای وسیعی برای توسعه این صنعت فراهم آورده، بهویژه در شرایطی که تمایلات عمومی به سمت درمانهای طبیعی سوق دارد. ضروری است با افزایش آگاهی عمومی در مورد مزایا و کاربردهای داروهای گیاهی و برقراری نظامهای حمایتی قوی، این صنعت را به یکی از ارکان اصلی تأمین سلامت جامعه و توسعه اقتصادی تبدیل کنیم.

توجه به این پتانسیلهای بالا، علاوه بر بهبود شاخصهای بهداشتی و سلامت عمومی، میتواند به ارزآوری و رشد اقتصادی کشور نیز منجر شود؛ پتانسیلی که متأسفانه سالها مغفول مانده و باید مورد توجه جدی مسئولان وزارت بهداشت و بخشهای وابسته قرار گیرد.