نیاز ۵۰۰ تنی صنعت دارو؛ کشت خشخاش یا واردات؟/ از زمان شاه، ایران مجوز بین‌المللی کشت خشخاش داشت/ بعد از انقلاب به‌طور داوطلبانه کشت خشخاش متوقف شد/ ۵۰۰‌ تن تریاک خالص برای تشکیل دارو نیاز داریم_آفتاب شرق

پنج سال از افت کشفیات مواد مخدر در سرزمین می‌گذرد و این روزها مقدار کشفیات از بالای هزار تن در سال ۱۳۹۹ به کمتر از یک سوم در سال ۱۴۰۳ رسیده است. افت کشفیات تریاک، صنعت داروسازی را نیز به دردسر انداخته چرا که ماده اولیه تشکیل داروهایی همچون متادون، مرفین و پتیدین، تریاک خام یا مشتقات آن است. این داروها برای تسکین دردهای شدید به کار می‌رود اما برای درمان وابستگی به مواد هم منفعت گیری می‌شود.

اکنون که با افت کشفیات تریاک روبه رو شده‌ایم، تنها دو راه برای تامین ماده موثره و اولیه کارخانه‌های تشکیل داروهای مخدر وجود دارد؛ یا ستاد مبارزه با مواد مخدر بایدبرای ‌کشت قانونی خشخاش و منفعت گیری از تریاک در صنعت داروسازی مجوز صادر کند، یا امکان واردات این مواد اولیه از منبع های بین‌المللی معتبر فراهم شود، چرا که در غیر این صورت با ادامه روال جاری زنجیره فراهم این داروها دچار اختلال شده و بیماران نیازمند دچار صدمه جدی خواهند شد.

چندی پیش حسین ذوالفقاری، دبیرکل ستاد مبارزه با مواد مخدر، در یک نشست خبری از گمان صدور مجوز کاشت و برداشت تریاک در ایران خبر داد و او گفت که مطابق کنوانسیون‌های بین‌المللی، ایران اجازه کشت این گیاهان را برای مصارف دارویی دارد.

پیش‌تر نیز رضا سپهوند،نماینده مجلس‌دوازدهم از«لزوم قانونی‌شدن کشت خشخاش» سخن او گفت و مدعی شد که «این کار می‌تواند هم نیاز دارویی سرزمین را فراهم کند و هم درآمدی برای کشاورزان محروم باشد».

یادآوری این مسئله الزامی است که مطابق ماده ۴۱ قانون مبارزه با مواد مخدر، کشت خشخاش برای مصارف پزشکی و دارویی و با خواست وزارت بهداشت و تحت نظر وزارت جهاد کشاورزی و با نظارت ستاد مبارزه با موادمخدر، مجاز است. به این علت از نظر قانونی مشکلی در این عرصه وجود ندارد  اما در شرایط جاری، کشت خشخاش هم چاره سریع نیست چون به دست آمدن تریاک، طویل و زمان‌بر است، انگار واردات راه‌حل سریع‌تری است چرا که به محض صدور مجوز، شرکت‌های دارویی می‌توانند واردات خود را اغاز کند.

گفتنی ست داروهای مخدر،گروهی از داروهاست که برای تسکین درد و برخی التهابات جسمی تجویز می‌شود.کدئین،هیدروکدون،هیدرومورفون، مپریدین، مرفین، بوپرونورفین، پتیدین، ترامادول،نوسکاپین،متادون، اکسی‌کدون و نالوکسان، برخی از شناخته شده‌ترین داروهای مخدرند که به شکل قرص، ویال تزریقی یا شربت مصرف خواهد شد و برخی ازاین داروها، برای تسکین بیمار، نقش و تاثییر حیاتی دارند.

به یادداشته باشیم ایران از ۸ دهه قبل و با امضای پروتکل ۱۹۵۳، در گروه ۷ کشورمجازبه کشت خشخاش و مصرف تریاک برای صنعت دارو بوده و در راستای ضمانت به این پروتکل جهانی، دردهه ۱۳۵۰ هم، خشخاش برای مصارف دارویی در داخل سرزمین کشت می‌شده ولی سپس از سال ۱۳۵۷، کشت خشخاش با مصوبه شورای انقلاب ممنوع شده وایران به طور داوطلبانه ازحق قانونی خود برای کشت خشخاش صرفنظر کرده است.

مطابق آخرین خبرها نیز دبیرکل ستاد مبارزه با مواد مخدر از در دستورکاربودن کشت کنترل‌شده خشخاش حرف های و با اذعان به این که داروهای مخدر فقط برای معتادان نیست و بیماران نیازمند داروهای مسکن قوی می باشند اظهار داشته نمی‌توانیم فراهم داروی حیاتی را به واردات نامطمئن یا کشفیات ناپایدار بسپاریم. وی از مطرح‌هایی برای کشت کنترل‌شده خشخاش در دستور کار خبرداده و حرف های اما هیچ مصوبه رسمی صادر نشده است.

محمد هاشمی سخنگوی سازمان غذا و دارو در گفتگو با خبرگزاری خبرآنلاین، به‌بازدید راهکارهای تهیه مخدر ملزوم برای صنعت دارویی سرزمین پرداخت.

متن کامل این او مباحثه در ادامه آمده است.

بعد از انقلاب به‌طور داوطلبانه کشت خشخاش متوقف شد

*چندی پیش دبیرکل ستاد مبارزه با مواد مخدر، از گمان صدور مجوز کاشت و برداشت تریاک در ایران خبر داد و او گفت که مطابق کنوانسیون‌های بین‌المللی، ایران اجازه کشت این گیاهان را برای مصارف دارویی دارد. آیا درحال حاضر تریاک در ایران کشت می‌شود؟

درحال حاضر کشت خشخاش در ایران ممنوع است و انجام نمی‌شود و بنا به گزارشات، کشت غیرقاقونی اندکی وجود دارد که توسط دادستانی و پلیس جمع آوری و امحا خواهد شد. پیش از انقلاب، ایران یکی از کشورهایی می بود که مجوز بین‌المللی INCB برای کشت خشخاش و تشکیل داروهای مشتق از آن را داشت، اما بعد از انقلاب به‌طور داوطلبانه این کشت متوقف شد و تامین مواد اولیه داروهای مشتق از خشخاش تا کنون عمدتاً از طریق کشفیات قاچاق انجام می‌شده است؛ کشت بدون مجوز غیرقانونی است و با آن مطابق قوانین جمهوری اسلامی ایران و مقررات بین‌المللی برخورد می‌شود.

مدیریت کشت شقایق برعهده وزارت جهاد کشاورزی خواهد می بود و ستاد مبارزه با مواد مخدر (با همکاری پلیس) مسئولیت نظارت امنیتی را برعهده دارد

*با دقت به این که بر پایه ماده ۴۱ قانون مبارزه با مواد مخدر کشت خشخاش نیازمند خواست وزارت بهداشت است آیا از سوی این وزارتخانه تا بحال درخواستی دراین خصوص اراعه شده است؟

بله. وزارت بهداشت و سازمان غذا و دارو بر پایه مادهٔ ۴۱ قانون مبارزه با موادمخدر از سال ۱۴۰۲ رسماً دو بار خواست کشت گونهٔ سومنیفرم اولیفرا را به ستاد مبارزه با مواد مخدر اراعه کرده‌اند که تا بحال نتیجه عملی بدست نیامده است. مقصد از این خواست فراهم پایدار مواد اولیه داروهای حیاتی همانند مورفین، کدئین، اکسی‌کدون، بوپرنورفین و دیگر مسکن‌های قوی بوده است.

۵۰۰‌ تن تریاک خالص برای تشکیل دارو نیاز داریم

*چه حجمی از تریاک برای صنعت دارو مورد نیاز است و باید حتماً برای آن کشت شود؟

بر پایه اطلاعات منبع های آگاه، سالانه حداقل ۵۰۰‌ تن تریاک خالص برای تشکیل داروهای مخدر در سرزمین موردنیاز است. افت مستمر و موثر کشفیات قاچاق در دو سه سال تازه، خطر افتداروهای فوق را افزایش داده است.

*در شرایط جاری و با دقت به نیاز ۵۰۰ تنی داروسازان به مواد مخدر کارشناسان دو راه کاشت خشخاش و یا واردات تریاک از منبع های بین المللی را نقل کرده‌اند؛ کدام راه را مناسب‌تر می‌دانید؟

کارشناسان امیدی به واردات ندارند چون هم منبع های جهانی آن محدود است و هم قیمت همه شده‌اش چندین برابر خواهد می بود؛ اما کشت این نوع شقایق خاص به‌گفتن راهبرد بلند زمان فراهم پایدار را فراهم می‌کند، این چنین افت وابستگی به منبع های خارجی و امکان مدیریت بهتر زنجیره فراهم را به همراه دارد که یقیناً نیازمند همسویی چند نهاد متفاوت در سرزمین است و این امکان پذیر جهت اطاله زمان شود و این به هیچ وجه به سود سرزمین نیست.

*با فکر کاشت خشخاش کدام نهاد متولی منفعت گیری بهینه از محصول آن است و چه نظارتی برای جلوگیری از سوء منفعت گیری وجود دارد؟

مدیریت کشت شقایق برعهده وزارت جهاد کشاورزی خواهد می بود و ستاد مبارزه با مواد مخدر (با همکاری پلیس) مسئولیت نظارت امنیتی را برعهده دارد. سازمان غذا و دارو نقش فنی و نظارتی برمحصول بدست آمده سپس از کشت را دارد؛ محصول برداشت‌ شده و آماده،تحت نظارت سازمان غذا و دارو تحویل شرکت‌های مجاز تشکیل کننده مادهٔ اولیه می‌شود. نظارت و ردیابی زنجیره فراهم مثالگیری و آزمایشگاه خلوص مجوز تشکیل مادهٔ اولیه دارویی و محصول نهایی و کیفیت آنها، کنترل واردات، صادرات و گزارش‌دهی به نهاد بین‌المللی بر مسئولیت سازمان غذا و دارو است.

خطر افتدارو با اتکا به کشفیات مخدرِ قاچاق

*با دقت به مصرف بالای اوپیوم درکشور که تامین  مواد مخدر آن از محل کشفیات و ۱۰ درصد واردات بوده است در خصوص عدم کاشت و واردات تکلیف این افراد چه خواهد شد؟

در صورت تداوم حالت جاری یعنی اتکا به کشفیات قاچاق به‌گفتن منبع مهم تامین مخدر، بیماران نیازمند داروهای مخدر (بیماران صعب‌العلاج،سرطانی،نیازمندان تسکین درد حاد و موارد جراحی) در معرض خطر افتقرار خواهند گرفت. برای جلوگیری از تهدید سلامت این گروه‌ها ملزوم است کشت شقایق به‌گفتن راهبرد ملی که با سه سال تاخیر در دست اجرا قرار گرفت هرچه سریع تر جستوجو شود و هم‌زمان مدیریت دقیق ذخایر و توزیع عادلانه مدیریت شود.

*چه تضمینی وجود دارد که کشت جهت سوءاستفاده یا قاچاق نشود؟

کشت قانونی باید تحت نظارت تدبیرها امنیتی انجام شود و با پروتکل‌های بین‌المللی INCB همخوانی داشته باشد. به حرف های کارشناسان طوری که مطابق قانون قرار است کشت شود اصلا قابلیت تیغ زدن و منفعت گیری عموم مردم را ندارد و استحصال و فرآوری آن فقط از طریق صنعتی و با روشهای چند مرحله با پشتیبانی حلالهای گوناگون و در راکتورهای اختصاصی انجام می‌شود.