این کار نتیجه سال‌ها تلاش متولیان نظام سلامت است که سیاست تحکیم صنعت داروسازی سرزمین را با وجود تحریم‌های ظالمانه پایه‌ریزی کرده‌اند تا در روبه رو با مشکلاتها تاب‌آوری زنجیره تشکیل و فراهم دارو مختل نشود؛ موضوعی که اکنون متولیان این حوزه با جزئیات بیشتری به آن می‌پردازند.

خودکفایی به‌ کار آمد 

محمد هاشمی، سخنگوی سازمان غذا و دارو می‌گوید: «در جریان جنگ تحمیلی تازه، بیشتر از ۲۵شرکت دارویی، تجهیزات پزشکی و تولیدکنندگان فرآورده‌های سلامت‌محور دچار صدمه‌های کلی و جزئی ناشی از حملات شدند. با این حال، به‌علت برنامه‌ریزی‌های قبلی و منفعت گیری از توانایی جنگ ۱۲روزه، ذخایر استراتژیک دارو و تجهیزات پزشکی از قبل پیش‌بینی شده می بود.» به‌حرف های او، همین قضیه علتشد که اکنون تعداد بسیاری از داروهای حیاتی و اساسی در انبارها حاضر باشد و بازار با افتجدی روبه رو نشود.  هاشمی به برخی محدودیت‌ها در فراهم مواد اولیه دارویی هم اشاره می‌کند و می‌گوید: «بسته بودن مرزهای هوایی و اختلال در مسیرهای حمل‌ونقل فراهم برخی اقلام را دشوارتر کرد، اما به‌علت اتکای ۹۷درصدی به تشکیل داخل و نزدیک شدن به مرز خودکفایی، این مشکلات به بحران تبدیل نشد. حتی در حوزه‌هایی همانند شیرخشک و ملزومات پزشکی نیز با وجود افزایش تقاضا، به‌اختصاصی در استان‌های شمالی، پایش روزانه انجام می‌شد و مشکل جدی گزارش نشد.» سخنگوی سازمان غذا و دارو این چنین با اشاره به عکس العمل دلنشین کارکنان صنعت دارو در زمان حملات به شرکت‌های دارویی گفتن می‌کند: «در مواردی که کارخانه‌ها مورد اصابت قرار گرفتند کارکنان بلافاصله در محل حاضر شدند و برای بازسازی و ازسرگیری تشکیل اظهار آمادگی کردند. حتی یکی از شرکت‌ها ۴مرتبه دچار صدمه شد، اما هر بار در مختصر‌ترین زمان ممکن فعالیت خود را از سر گرفت.»

داروخانه‌ها، ستون نهان بحران

هادی احمدی، دبیر انجمن داروسازان معتقد است که سال‌ها تحریم و توانایی جنگ، صنعت دارویی سرزمین را به سطحی از تاب‌آوری رسانده تا بتواند در شرایط سخت نیز پاسخگوی نیازها باشد. او در توضیح زیاد تر به همشهری می‌گوید: «تا امروز هیچ افتوسیع دارویی گزارش نشده و اگر هم کمبودهای مقطعی وجود دارد، نوشته تازه‌ای نیست و در شرایط عادی هم رخ می‌دهد.» به‌حرف های احمدی، شبکه گسترده داروخانه‌ها نقش مهمی در این پایداری ایفا کرده‌اند: «نزدیک به ۱۸هزار داروخانه در سراسر سرزمین به‌صورت مویرگی فعالیت می‌کنند و هر یک ‌نوعی ذخیره استراتژیک کوچک محسوب خواهد شد. این داروخانه‌ها به شکل ۲۴ساعته در حال خدمت‌رسانی می باشند و حتی درصورت صدمه به برخی واحدها روال اراعه خدمات متوقف نمی‌شود.»‌

پاستور؛ ادامه حیات علمی در دل ویرانی

در کنار این تاب‌آوری صنعت دارو اما صدمه به برخی مراکز کلیدی علمی – تحقیقاتی هم رقم خورد. ازجمله انستیتو پاستور ایران که زیاد‌ها آن را یکی از واکسن‌سازهای معتبر جهان می‌شناسند. این مرکز چندین بار مقصد قرار گرفت و در آخرین اصابت هم قسمت‌های وسیعی از آن تخریب شد. احسان‌مصطفوی، رئیس این مجموعه به همشهری می‌گوید: «نزدیک به ۲۳هزار مترمربع از فضای آزمایشگاهی صدمه دیده که شامل آزمایشگاه‌های مرجع کشوری، مراکز همکار سازمان بهداشت جهانی، بانک‌های زیستی و واحدهای تحقیقاتی و واکسیناسیون بوده است. قسمت قابل توجهی از تجهیزات پیشرفته و مثالهای نگهداری‌شده نیز در این حملات صدمه دیده‌اند.» با این حال، او پافشاری می‌کند که خدمات مهم این مجموعه متوقف نشده است: «فعالیت‌های تشخیصی، تولیدی، آموزشی و تحقیقاتی در دیگر شعب ادامه دارد و زنجیره خدمات‌رسانی، ازجمله تشکیل واکسن هم چنان برقرار است.» به‌حرف های مصطفوی، بازسازی این مجموعه نیازمند منبع های مالی گسترده و همکاری‌های بین‌المللی برای واردات مجدد تجهیزات است، اما اراده برای ادامه مسیر علمی سرزمین، حتی در سخت‌ترین شرایط هم چنان پابرجاست.