یکشنبه 22 نوامبر 2026
تکنولوژی

زوند ۵ نخستین فضاپیما برای گردش ماه و بازگشت موجودات زنده به زمین

مریم یزدانی 16 سپتامبر 2023 16 سپتامبر 2023 - 01:16
زوند ۵ نخستین فضاپیما برای گردش ماه و بازگشت موجودات زنده به زمین

به گزارش آفتاب شرق، برنامه فضایی شوروی در دهه شصت می‌لادی شاهد یکی از پرجنب‌وجوش‌ترین فصل‌های رقابت با ایالات متحده بود. در میان مأموریت‌های کم‌شناخته‌شده اما استراتژیک، پرتاب زوند ۵ در پانزدهم سپتامبر ۱۹۶۸ نقشی تعیین‌کننده ایفا کرد. این فضاپیما که نسخه اصلاح‌شده‌ای از سری سایوز محسوب می‌شد، هدف اصلی‌اش تست سیستم‌ها برای پرواز فضانوردان به دور ماه بود.

پیش از این پرتاب، چهار مأموریت اولیه سری زوند تنها یک موفقیت جزئی را به ثبت رسانده بودند. ناکامی‌های متوالی باعث شد تا تصمیم گیری در سطح بالا اتخاذ شود به جای ارسال فضانورد، موجودات زنده برای ارزیابی خطرات تشعه کیهانی انتخاب گرجند. هشت لاک‌پشت شش تا هفت ساله با وزن سیصد تا چهارصد گرم برای این مأموریت تاریخی برگزیده شدند. دو عدد از آن‌ها دوازده روز قبل از پرتاب در کپسول قرار گرفتند و شش عدد دیگر به عنوان گروه شاهد در زمین ماندند تا مقایسه دقیق امکان‌پذیر شود.

نتایج پس از بازگشت فضاپیما نشان‌دهنده تفاوت قابل‌توجه‌ی بود. لاک‌پشت‌های مانده در زمین تنها پنج درصد از وزن خود را از دست داده بودند در حالی که هم‌سفران فضایی آن‌ها ده درصد کاهش وزن را تجربه کرده بودند. این داده برای اولین بار اثرات مستقیم محیط فضایی بر فیزیولوژی موجودات زمینی را به صورت کمیتی آشکار می‌ساخت. زوند ۵ با موفقیت وارد مدار ماه شد، به دور آن چرخید و سپس به امنیت به زمین بازگشت تا نام خود را در تاریخ کاوش فضایی به عنوان پیشتاز انتقال حیات به فضای عمیق ثبت کند.

آنچه این مأموریت را فرا‌تر از یک آزمایش فنی می‌کند، مدیریت ریسک در اوج جنگ سرد تکنولوژیک است. شوروی با پنهان کردن شکست‌های پیشین، مسیر خود را به سمت یک موفقیت نمادین هدایت کرد که پیامد‌های روانی و استراتژیک فرا‌تر از ابعاد علمی داشت. انتخاب لاک‌پشت به دلیل مقاومت بیولوژیک بالا و نیاز کم به نگهداری، حکایت از هوش عملیاتی مهندسان آن دوره دارد.

امروزه داده‌های برگرفته از زوند ۵ همچنان مبنای طراحی سیستم‌های حفاظتی برای مأموریت‌های انسانی به ماه و مریخ است. این پرواز ثابت کرد که حیات می‌تواند در شرایط سخت فرا‌زمینی دوام بیاورد و راه را برای گام‌های بزرگ‌تر بشریت در کاوش منظومه شمسی هموار ساخت.