افزایش تهدیدات اختلال در ماهوارهها و خطر برای زیرساختهای حیاتی جهانی

افزایش تهدیدات اختلال در ماهوارهها و خطر برای زیرساختهای حیاتی جهانی, سیستمهای ناوبری ماهوارهای مانند جیپیاس (GPS) ستون فقرات بسیاری از زیرساختهای حیاتی مدرن شدهاند؛ از هدایت هواپیماها و کشتیها تا هماهنگی تراکنشهای بانکی و مدیریت شبکه برق. با این حال، افزایش چشمگیر حملات اختلال و فریبدهی به این سیگنالها، نگرانیهای جدی را در سطح بینالمللی به وجود آورده است.

آمارهای هشداردهنده در بخش هوانوردی بر اساس گزارشهای سازمانهای بینالمللی، تعداد پروازهای تحت تأثیر اختلال جیپیاس در سال ۲۰۲۴ به شدت افزایش یافته است. گروه حرفهای هوانوردی (OPS ) اعلام کرده که طی سه سال گذشته، حملات فریبدهی به سیستمهای ناوبری در هوانوردی ۴۰۰ درصد رشد کرده و روزانه تا ۱۳۵۰ پرواز دچار مشکل شدهاند؛ در حالی که این عدد در سال ۲۰۲۱ حدود ۲۰۰ پرواز در روز بود.

اکثر این موارد در مناطق مجاور روسیه و خاورمیانه گزارش شدهاند. یک مورد تراژیک مربوط به سقوط هواپیمای مسافربری در قزاقستان است که پس از ورود به حباب اختلال جیپیاس و از دست دادن دادههای موقعیتیابی، ناچار به فرود اضطراری شد و منجر به مرگ ۳۸ نفر گردید. این حادثه باعث شد سازمان بینالمللی هوانوردی غیرنظامی (ICAO) بیانیهای صادر کرده و از کشورها بخواهد حفاظت از باندهای فرکانسی حیاتی را تقویت کنند.

خطرات فراتر از هوانوردی اقتصاد و رسانهها آژانس فضایی بریتانیا تخمین زده که یک هفته اختلال در سامانههای ناوبری ماهوارهای (GNSS) میتواند زیانهای اقتصادی بالغ بر ۷.۶ میلیارد پوند (نزدیک به ۹.۸ میلیارد دلار) را به اقتصاد این کشور تحمیل نماید. این اختلال بخشهای دریانوردی، حملونقل جادهای، کشاورزی، انرژی و مالی را فلج میکند. علاوه بر ناوبری، سرویسهای مخابراتی ماهوارهای نیز در مرمى قرار گرفتهاند.

در آوریل ۲۰۲۴، هکرهای روسی کانال تلویزیونی شرکت والت دیزنی که از طریق ماهوارههای یوتلسات پخش میشد را هک کردند و به جای برنامههای کودک، تصاویر رژههای نظامی را پخش نمودند. هشت کشور اروپایی از جمله استونی، لتونی، لهستان و فرانسه شکایات رسمی را در این باره نزد اتحادیه بینالمللی مخابرات (ITU) ثبت کردهاند.

راهحلهای نوین برای کاهش وابستگی به GPS شرکتهای فناوری در حال توسعه سیستمهای پشتیبان برای مقابله با این آسیبپذیریها هستند. شرکت ANELLO یک سیستم ناوبری اینرسیایی مبتنی بر چیپ ( INS) توسعه داده که با استفاده از لیزرها و شتابسنجها، مسیر را بدون نیاز به سیگنال ماهوارهای محاسبه میکند. این سیستم در تستهای زمینی توانسته در مسیری ۱۰۰ کیلومتری با خطای کمتر از ۱۰۰ متر به مقصد برسد.

سایر راهکارها شامل سیستمهای امواج رادیویی فرکانسپایین مانند، استفاده از ماهوارههای مدار پایین زمین (LEO) با سیگنال قویتر، و پهپادهای مجهز به هوش مصنوعی برای ناوبری بصری است. کارشناسان همچنین بر ضرورت استفاده از آنتنهای آرایه فازی، پایش طیف فرکانسی و رمزگذاری پیشرفته در ماهوارههای جدید تأکید دارند تا امنیت زیرساختهای فضایی تضمین گردد.