احتمالا برای ما ایرانی‌ها در این روزها، معنی این جمله که دنیای امروز دنیای ارتباطات و عصر گردش اطلاعات است، زیاد تر فهمیدن شود. نزدیک به سه ماه است که شهروندان ایرانی از حق ربط دیجیتال محروم شده‌اند. شرایطی که تعداد بسیاری از افراد در سخنان‌شان آن را از جنگ نیز دشوارتر فکر می‌کنند. این حد از مشقت و خشمِ ناشی از قطعی اینترنت مشخص می کند که مردم ایران احتمالا زیاد تر از زیاد کشورهای دیگر، از ابزارهای ارتباطی مدرن منفعت گیری می‌کرده‌اند.

این کار را با گزارش‌ها و آمارهای دیگر هم می‌توان سنجید. مقدار استقبال از شبکه‌های اجتماعی همانند اینستاگرام و مطلب‌رسانی همانند تلگرام، نشان از این دارد که ربط اجتماعیِ آنلاین، به بخشی از هویت و زندگی روزمره‌ شهروند ایرانی بدل شده می بود. با قطعِ این ربط، یک گسستِ دلخراش رقم خورد. به اختصاصی این که به دلایلی که همه می‌دانیم و تاریخچه موج‌های مهاجرتی که داشتیم، تعداد بسیاری از خانواده‌ها جهت ربط با عزیزان‌شان در خارج از سرزمین نیاز حیاتی به ابزارهای ارتباطی آنلاین دارند.

به جز این، اگر بخواهیم به دلایل عمده جذابیت و اهمیت شبکه‌های اجتماعی برای ایرانی‌ها اشاره کنیم باید از امکان تشکیل محتوا، نمایش قسمت نهان‌مانده هویت اشخاص و درآمدزایی نام ببریم. تعداد بسیاری از افراد با تشکیل محتوا برای اینستاگرام یا شبکه‌های اجتماعی دیگر همانند یوتیوب، توانایی های نهان مانده خود را آشکار کردند و حتی توانستند به شهرت و ثروت دست یابند.

بعد این شبکه‌های اجتماعی به بخشی جدایی‌ناپذیر از هویت و زندگی مدرن شهروندان ایرانی بدل شده است. با قطع اینترنت، و عدم وجود جانشین شاخصی برای آنچه ممنوع شده، تعداد بسیاری از افراد دچار سردرگمی شده‌اند. چه تولیدکنندگان محتوا و چه مخاطبانی که از آن منفعت‌مند می‌شدند. در طول این سال‌ها، هیچ شبکه اجتماعی ایرانی نتوانسته به محبوبیتی حتی نزدیک به این پلتفرم‌های خارجی دست یابد.

تولد راویکست به گفتن یک پلتفرم ایرانی

در این چنین شرایطی یک سرویس تازه ایرانی پا به میدان گذاشته است که امکان تشکیل محتوای متنی و صوتی را در اختیار کاربران قرار می‌دهد: راویکست، یک پلتفرم جدا گانه نشر آنلاین و شبکه اجتماعیِ (فعلا اختصاصی متن و صوت) است که اگر بخواهیم نمونه خارجی یا داخلی برایش قایل شویم باید از Medium و ویرگول نام ببریم. اما آن‌چه در معارفه این پلتفرم ذکر شده، ویژگی‌های زیاد متغیری را نیز شامل می‌شود.

مطابق حرف های سازندگان راویکست، ایده این شبکه اجتماعی از چند سال پیش وجود داشته و عملی شدن و پیاده‌سازی‌اش با بدترین شرایط سیاسی و اجتماعی همزمان شده است. دو جنگ و حوادث تلخ دی ماه، شرایط مردم را به کلی دگرگون کرد و راویکست در این چنین شرایطی پا به میدان گذاشت. به جز شرایط بحرانی یا تحمیلی، یک مساله عامدانه هم در این بین وجود داشت که علتشد تولد راویکست در بدترین زمان ممکن رخ دهد: قطعی اینترنت!

مطابق پستی که در سایت راویکست انتشار شده قرار می بود این پلتفرم به گفتن یک سرویس بین‌المللی ارایه شود با یک تفاوت شاخص که توانایی کاربران ایرانی را دگرگون کند. همیشه این چنین سرویس‌هایی ابتدا در همه جهان ارایه می‌شد و بعد از زمان‌ها، حمایتاز زبان فارسی به آنها اضافه می‌شد اما این سرویس، در ابتدا برای کاربر ایرانی و با زبان فارسی ارایه می‌شود. در تعداد بسیاری از سرویس‌های جهانی، نام ایران از لیست کشورها حذف شده، اما در این سرویس نام ایران، به گفتن سازنده و گسترش‌دهنده مهم ذکر می‌شود.

این یک ایده و رویای دلنشین و دلنشین می بود اما از آنجا که سیاست‌گذاران در ایران، با نیت مقابله با دشمن، طبق معمول شهروندان ایرانی را مورد محرومیت قرار خواهند داد، این ایده به محاق رفت. با حالت اینترنت در ایران، عملا امکان گسترش‌ی سرویس‌ها و محصولات در سطح جهانی ناممکن است مگر به واسطه انتقال همه چیز به خارج از سرزمین.

اما گسترش‌دهندگان راویکست امیدشان را از دست ندادند و با همه سختی‌ها، این سرویس را برای کاربران ایرانی در دسترس قرار دادند. با دقت به شرایط جاری سرزمین که دسترسی به سرویس‌های محبوب جهانی برای زیاد تر افراد – به جز افرادی که به اینترنت طبقاتی دسترسی دارند – قطع است راویکست احتمالا بتواند روزنه‌ای باشد.

از مخزن ابری محتوا تا شبکه اجتماعی برای گفتگو

این پلتفرم، هم یک سیستم یادداشت‌برداری یا Note Taking در اختیار افراد قرار می‌دهد که امکان ذخیره، دسته‌بندی و مدیریت یادداشت‌های‌شان را در فضای ابری خواهند داشت هم امکان اشتراک‌گذاری محتوا با دیگران. تولیدکنندگان محتوای متنی، صوتی و پادکست می‌توانند در صفحه شخصی خود محتوا تشکیل کنند، یا نشریه تشکیل کنند و کاربران دیگر را به همکاری دعوت کنند و نشریه خود را به طور اشتراک رایگان یا پولی ارایه دهند.

اما دلنشین‌ترین قسمت این پلتفرم مربوط به توانایی کاربران است. کاربران در راویکست، دیگر مخاطب صرف نیستند که فقط بتوانند نظرشان را درمورد محتوا ابراز کنند. آنها می‌توانند به طور جدی و اثرگذار در فرآیند خوانش متن شراکت کنند، محتوا را به چالش بکشند، نویسنده را به گفتگو دعوت کنند یا روی متن‌ها حاشیه‌نویسی کنند.

مطابق ادعای سازندگان، راویکست قرار است نوستالژی‌های قبل را زنده کند. از رنگ و تنوع مجلات روی دکه‌های مطبوعاتی گرفته تا وبلاگ‌نویسی و خاطراتش را. صاحبان اکانت در راویکست یک رسانه شخصی در اختیار خواهند داشت که می‌توانند انواع پست تشکیل کنند. از یادداشت شخصی تا مقاله آکادمیک (به پشتیبانی ابزارهای پیشرفته نگارش همانند درج پی‌نوشت و فهرست منبع های)، از نقد و بازدید تا تشکیل چالش یا نظرسنجی و ساخت پادکست.

نقاط اختلاف با سرویس‌های حاضر

اختلاف راویکست با سرویس‌های حاضر ( یقیناً در شرایط عادی و زمان برقراری اینترنت)، در شکل ارایه سرویس است. برای مثال تشکیل نظرسنجی در راویکست همانند نظرسنجی در شبکه‌های اجتماعیِ معمول همانند ایکس نیست و کاربر می‌تواند یک نظرسنجی کاملا قابل اتکا تشکیل کند. این چنین کاربران امکان دریافت گزارش‌های پیشرفته از نظرسنجی، تشکیل حریم خصوصی برای نظرسنجی و امکان منفعت گیری از هوش مصنوعی در تحلیل نتایج را دارند. یا برای مثال مدیران نشریه، یک تحریریه اختصاصی برای مدیریت نشریه، با امکان مدیریت پست‌های ارسالی، ربط با نویسندگان و تبادل نظر درمورد مطالب و مدیریت مشترکین و حتی تحول نمای ظاهری نشریه در اختیار خواهند داشت.

اما مسئله مهم فرد دیگر که احتمالا وجه مهم اختلاف راویکست با سرویس‌های شبیه باشد در الگوریتم آن است. در راویکست، همه چیز بر پایه قیمت محتوا پیش می‌رود نه المان‌های فرد دیگر همانند تصمیم اندوخته‌گذار یا تبلیغ‌دهنده و اراده مدیران پلتفرم. کاربران بر پایه عملکردشان و پست‌ها بر پایه بازخوردشان امتیاز دریافت می‌کنند. نظر و امتیازی که کاربرانی با سطوح بالاتر خواهند داد قیمت بیشتری برای یک پست تشکیل می‌کند. به این علت کیفیت محتوا اهمیت بیشتری می‌یابد تا تعداد جستوجو‌کنندگانِ تولیدکننده‌ی محتوا. سازندگان راویکست یک وعده دیگر هم داده‌اند. ایده‌ای تازه و مورد قیمت که آن را در آینده اظهار خواهند کرد.

درآمدزایی مستقیم از محتوا؛ نجات متخصصان از سقوط در شرایط جاری

و در نهایت احتمالا یکی دیگر از ویژگی‌های راویکست که در شرایط امروز برای کاربر ایرانی دلنشین باشد، امکان درآمدزایی از تشکیل محتواست. در راویکست، تولیدکننده محتوا امکان درآمدزایی به طور مستقیم و بدون وابستگی به تبلیغ‌دهندگان را دارد. او می‌تواند محتوایش را به طور اراعه مستقیم به فروش رساند چه از طریق صفحه شخصی‌اش و چه در داخل نشریه‌ای که با اشتراک پولی اراعه می‌کند. به این علت هر چه مقدار محتوای باکیفیت و دلنشین‌تر تشکیل کند می‌تواند درآمد بیشتری دریافت کند.

در این پلتفرم حتی مخاطبان هم می‌توانند کسب درآمد کنند. آنها علاوه بر منفعت‌مندی از محتوای باکیفیت در عرصه‌های مورد علاقه‌شان به واسطه مقدار تعامل و فعالیت‌شان می‌توانند درآمدزایی کنند. برای تشویق کاربران و تولیدکنندگان محتوا، به طور ماهانه جوایز مادی به برترین محتوا و کاربر اهدا خواهد شد.

اکنون باید دید با دقت به شرایط جاری، راویکست تا چه حد می‌تواند موفق باشد. گرچه سازندگان باور دارند اتفاقا هنگامی اینترنت باز باشد و همه پلتفرم‌های خارجی در دسترس، آن زمان راویکست به گفتن یک پلتفرم آزاد برای نشر محتوا امکان بیشتری برای رشد خواهد داشت چرا که برخی از ایده‌های این پلتفرم در ربط با دیگر سرویس‌ها تعریف شده است.