وی با اشاره به تأکیدات مستمر شورا بر اجرای دقیق «آمایش آموزش عالی» و حرکت به‌سوی دانشگاه‌های نسل سوم و چهارم (قضیه‌محور)، پافشاری کرد: متأسفانه در افکار عمومی و حتی برخی سطوح مدیریتی، مفهوم آمایش فقطً به ادغام فیزیکی دانشگاه‌ها یا مؤسسات تقلیل یافته است، درحالی‌که این کار، خروجی نهایی و حلقه آخر آمایش است.

خسروپناه افزود: روح حاکم بر سند آمایش، تفویض اختیار به دانشگاه‌های استانی برای تعریف و تدوین رشته‌های تحصیلی مبتنی بر نیازسنجی دقیق، مزیت‌های بومی و تقاضای بازار کار است. دانش‌آموخته دانشگاهی باید به سطحی از توانایی دست یابد که قوت قیمت‌آفرینی داشته باشد؛ صدور مدارک تحصیلیِ فاقد کارایی که گره‌ای از مسائل جامعه نگشاید، با اهداف حکمرانی علمی همخوانی ندارد.

لزوم افت تصدی‌گری وزارتخانه‌ها؛ پیش‌شرط تحقق استقلال دانشگاه‌ها

خسروپناه با نقد رویکردهای تمرکزگرایانه در دستگاه‌های اجرایی، تصریح کرد: برای تحقق واقعی اهداف آمایش، نهادهایی، چون شورای گسترش آموزش عالی، معاونت‌های آموزشی و در نگاهی کلان‌تر، وزارتخانه‌های علوم و بهداشت باید با عبور از رویکرد «تصدی‌گری»، به جایگاه مهم خود یعنی «تنظیم‌گری و تسهیل‌گری» بازگردند. رؤسای دانشگاه‌ها و هیئت‌های امنای استانی باید از اختیارات و استقلال عمل کافی برای حذف رشته‌های فاقد تقاضا و تأسیس رشته‌های کاربردی مشابه با بوم استان برخوردار باشند.

وی پافشاری کرد: فراهم بودجه دانشگاه‌های دولتی و علوم پزشکی توسط دولت، نباید دستاویزی برای تمرکزگرایی و تعیین تکالیف آموزشیِ صرف از پایتخت باشد. اعضای هیئت‌علمی و متخصصان در هر استان، صلاحیت زیاد بالاتری برای تصمیم‌گیری در خصوص سبد رشته‌های تحصیلی دارند. تصویب رشته‌ها و ظرفیت‌پذیری باید با استقلال و انعطاف‌پذیری بیشتری صورت پذیرد؛ رویه‌ای که خوشبختانه دانشگاه آزاد اسلامی در آن قدم‌های ارزنده‌ای برداشته است و هم‌افزایی گزارش‌ها و ازمایش ها وزارتین علوم و بهداشت و دانشگاه آزاد، مکمل یکدیگر در نظام آموزش عالی خواهد می بود.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در ادامه به نوشته کنکور و ورودی دانشگاه‌ها پرداخت و او گفت: یکی از مباحث کلان و راهبردی که مکرراً در صحن شورا مورد او گفت و گو قرار گرفته، تفکیک مأموریت «سنجش» از فرآیند «پذیرفتن» است. رویکرد غالب اعضای شورای عالی انقلاب فرهنگی این است که برسی علمی و برگزاری آزمون (سنجش) بر مسئولیت نهادهای متولی نظیر سازمان ملی سنجش باشد، اما فرآیند گزینش نهایی دانشجویان (پذیرفتن) به‌گفتن یک حق ذاتی، به خود دانشگاه‌ها واگذار شود.

او گفت: اختلاف ماهوی عمیقی بین سنجش و پذیرفتن وجود دارد. دانشگاه‌های سرزمین باید در جذب دانشجویان مستعد از استقلال عمل برخوردار باشند و از نخبگان و اعضای هیئت‌های اندیشه‌ورز تقاضا داریم با بازدید ابعاد آن، راهکارهای عملیاتیِ خود را به شورا نظر دهند.

الزام ساماندهی معیشت اعضای هیئت‌علمی و حمایتاختصاصی از نخبگان پیشران

وی با اشاره به دغدغه معیشت و منزلت اعضای هیئت‌علمی، تصریح کرد: بنده شخصاً این مطالبه را به‌کرات با ریاست محترم جمهور، معاون اول و مقامات سازمان برنامه و بودجه نقل کرده‌ام. حقیقت این است که اعمال افزایش‌های عمومی ۱۵ الی ۲۰ درصدی برای اساتید، تناسبی با جایگاه آنان نداشته و کفایت نمی‌کند.

ثانیاً، ساختار نظام پرداخت باید «موثر و عملکردمحور» شود؛ اساتیدی که نقش‌آفرینی مؤثری داشته و پیشران پیشرفت علم و فناوری سرزمین می باشند، باید مشمول پشتیبانی‌های اختصاصی و استثنایی قرار گیرند. امیدوارم با مدل‌سازی‌های صورت‌گرفته، به نتیجه‌ای دست یابیم که انگیزه تشکیل علم را در بدنه نخبگانی سرزمین دوچندان سازد.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در تبیین حوزه‌های دارای برتری علمی سرزمین، خاطرنشان کرد: ما در فناوری‌های نوپدیدی، چون هوش مصنوعی، فناوری‌های کوانتومی، میکروالکترونیک، نانو، بیوتکنولوژی و حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر و سبز، ظرفیت‌های بی‌بدیلی برای گسترش داریم و دانشگاه‌ها باید در حوزه‌های فنی-مهندسی، علوم پایه و حتی علوم انسانی، حضوری جدی در این عرصه‌ها داشته باشند.

خسروپناه با اشاره به لزوم بومی‌سازی مطالعات اجتماعی، افزود: در بازدید‌های میدانی مشهود است که ریخت‌شناسی صدمه‌های اجتماعی در هر استان با استان دیگر متفاوت است؛ برای مثالً چالش‌های روان‌شناختی و اجتماعی استان ایلام امکان پذیر با استان کرمانشاه متفاوت باشد. در مدیریت پیامدهای اجتماعی، اقتصادی و روانی ناشی از التهابات تازه، نیازمند مطالعات آکادمیک و پژوهش‌های دقیق هستیم. نمی‌توان با الگوهای کلیشه‌ای و حکمرانی فاقد پشتوانه علمی، انتظار حل‌وفصل پایدار مسائل را داشت.

وی با انتقاد از برخی تصمیم‌گیری‌های غیرکارشناسی در سطح استان‌ها، پافشاری کرد:‌ای‌کاش این بلوغ مدیریتی در بدنه اجرایی سرزمین، از جمله استانداران و فرمانداران، نهادینه می‌شد که اتخاذ هرگونه تصمیم راهبردی، حتماً دارای پیوست پژوهشی مستخرج از دانشگاه‌های همان استان باشد و از تصمیمات فاقد تحقیق علمی اکیداً پرهیز شود.

خسروپناه در تشریح کارکرد دانشگاه‌های نسل سوم و چهارم، اظهار کرد: دانشگاهی که ضمن پویایی در آموزش و پژوهش، هویتی کاربردی و فناورانه داشته باشد و به شکل ملموس به جامعه پیرامونی خود خدمات اجتماعی اراعه دهد، همان دانشگاهی است که قابلیت گره‌گشایی از چالش‌های دوران تازه را خواهد داشت.