بازی‌درمانی نوعی روان‌درمانی است که می‌تواند در حل مشکلات رفتاری و عاطفی کودکان موثر باشد. اگرچه این روش معمولا برای کودکان سه تا دوازده سال مفید است، اما برای بزرگسالان نیز می‌تواند سودمند باشد. در این گزارش به بررسی تمام جنبه‌های بازی‌درمانی می‌پردازیم.
بازی‌درمانی چیست؟
هدف اصلی بازی‌درمانی، حمایت از کودکان است که بیان احساسات و گفتن درباره مسائل عاطفی برایشان دشوار است. بازی‌درمانگر با استفاده از بازی‌های متنوع، محیطی امن و راحت برای کودک ایجاد می‌کند و به احساسات درونی او پی می‌برد. گاهی اوقات درمانگر از اعضای خانواده دیگر هم می‌خواهد در فعالیت‌های بازی‌درمانی شرکت کنند.
این رویکرد بر پایه این ایده استوار است که کودکان ناخودآگاه از طریق بازی ارتباط برقرار می‌کنند؛ یعنی در زمان بازی، بدون اینکه خودشان متوجه باشند، چیز‌هایی درباره خود و احساساتشان آشکار می‌کنند. کودکان از طریق بازی یاد می‌گیرند چگونه با جهان تعامل کنند و توانایی‌های خود را تقویت نمایند. به همین دلیل می‌توان گفت بازی ابزاری مفید برای ابراز وجود و بیان احساسات کودکان است.
انواع بازی‌درمانی
بازی‌درمانی دستوری
در بازی‌درمانی دستوری، درمانگر کودک را از طریق بازی‌های هدایت‌شده به بیان احساسات خود ترغیب می‌کند. درمانگر در این روش معمولا دستورالعمل‌های خاصی به کودک می‌دهد و در حین انجام آن‌ها بر حرکات کودک نظارت می‌کند.
بازی‌درمانی غیر‌دستوری
در بازی‌درمانی غیر‌دستوری و غیر‌مستقیم، درمانگر کودک را آزاد می‌گذارد تا بازی دلخواه خود را انجام دهد و با دخالت‌های محدود در بازی، کودک را در بیان احساساتش پشتیبانی می‌کند.
تکنیک‌های بازی‌درمانی
درمانگر می‌تواند از تکنیک‌های مختلفی در جلسات بازی‌درمانی استفاده کند. انتخاب تکنیک به نیاز‌های کودک و نوع بازی انتخاب‌شده بستگی دارد. یک جلسه بازی‌درمانی معمولا سی تا چهل و پنج دقیقه طول می‌کشد. در جلسه، درمانگر ابتدا محیطی راحت و امن برای بازی کودک فراهم می‌کند، سپس تعامل‌های کودک با اسباب‌بازی‌های ارائه‌شده را مشاهده می‌کند. با گذشت زمان، درمانگر از بازی‌های خاص‌تری استفاده می‌کند که مسائل کودک را هدف قرار می‌دهند. رایج‌ترین بازی‌های مورد استفاده بازی‌درمانگران در سراسر جهان عبارتند از بازی فکری، قایم‌باشک، بازی با لگو، بازی با شن، بازی‌های هنری، بازی‌های رومیزی، بازی‌های کارتی، بازی با عروسک‌ها، بازی با بلوک‌های خانه‌سازی و بازی‌های راهبردی مانند شطرنج.
بازی‌درمانی برای چه افرادی مفید است؟
بازی‌درمانی برای افرادی سودمند است که در برقراری ارتباط و ابراز وجود به روش‌های مثبت و سالم مشکل دارند. این رویکرد درمانی احتمالا برای کودکانی که آزار و اذیت شده‌اند یا دچار حوادث صدمه‌زا یا استرس‌زا گردیده‌اند نیز مفید باشد. معمولا درمانگران برای کودکان مبتلا به اختلالات خاصی که بیان عاطفی و اجتماعی را مختل می‌کند، بازی‌درمانی را تدوین می‌کنند. بر اساس پژوهش‌ها، بازی‌درمانی می‌تواند برای بهبود عملکرد کودکان مبتلا به این اختلالات مفید باشد اختلال طیف اوتیسم، اختلال کمتوجهی/بیش‌فعالی (ADHD)، اختلال اضطراب، اختلال افسردگی، اختلال رفتاری و مشکلات یادگیری.
بازی‌درمانی این شرایط را درمان نمی‌کند، بلکه حمایتی عاطفی فراهم می‌آورد و مهارت‌هایی را آموزش می‌دهد که یادگیری و اجتماعی‌شدن کودک را آسان‌تر می‌سازند.
مزایای بازی‌درمانی
معمولا افراد بازی‌درمانی را خیلی جدی نمی‌گیرند و فکر می‌کنند فقط بازی کردن تأثیری بر حل مشکلات رفتاری کودک ندارد، اما واقعیت این است که کودکان از این روش درمانی بسیار استقبال می‌کنند و این رویکرد معمولا اثربخش است. کودکی که در خانه با خشونت با اسباب‌بازی‌هایش بازی می‌کند، ممکن است کودکی پرخاشگر تلقی شود، در حالی که در واقعیت این کار کودک می‌تواند منعکس‌کننده موقعیت خشونت‌آمیزی باشد که کودک در خانه و بین اعضای خانواده شاهدش بوده است.
برخی از مزایای بازی‌درمانی عبارتند از کودکان که برقراری ارتباط کلامی برایشان مشکل است، می‌توانند از طریق بازی احساسات خود را بیان کنند. به همین دلیل بازی‌درمانی برای کودکان خجالتی هم مفید است. بازی‌درمانی اضطراب کودکان را کاهش می‌دهد و فضایی امن و راحت برای ابراز وجود و بیان احساسات در اختیار کودک می‌گذارد. کودکان می‌توانند فرآیند درمانی خود را در اختیار بگیرند. بازی‌درمانی می‌تواند باعث شود کودکان از اسباب‌بازی‌ها و وسایلی استفاده کنند که با آن‌ها راحت‌ترند. علائم اختلال کمتوجهی و بیش‌فعالی مانند مشکل تمرکز را کاهش می‌دهد. کودکان به تدریج می‌توانند احساسات خود را بشناسند و به خوبی آن‌ها را مدیریت کنند. کودکان با طیف اوتیسم می‌توانند بهبود چشمگیری در توانایی‌های رفتاری و رشدی داشته باشند. توانایی‌های ارتباطی و اجتماعی کودکان با گذشت زمان تقویت می‌شود. پس از چند جلسه، کودکی که پیش از این صحبت نمی‌کرد، آغاز به گفتن و بیان چند عبارت می‌کند.
سریعترین موتور جستجوگر خبر پارسی – اخبار لحظه به لحظه از معتبرترین خبرگزاری های پارسی زبان در آفتاب شرق
اثربخشی بازی‌درمانی
در پژوهشی که سال ۲۰۰۹ درباره اثربخشی بازی‌درمانی بر کودکان پرخاشگر انجام شد، محققان گروه‌ی از دانش‌آموزان با سابقه رفتار پرخاشگرانه را به دو گروه تقسیم کردند. یکی از گروه‌ها گروه کنترل بود و برای گروه دیگر بازی‌درمانی انجام شد. محققان با انجام این پژوهش دریافتند که رفتار‌های پرخاشگرانه کودکانی که در بازی‌درمانی شرکت کرده بودند، در مقایسه با کودکان گروه کنترل بهبود چشمگیری یافته بود.
محققان بر پایه تجزیه و تحلیل ۹۳ پژوهش انجام‌شده بین سال‌های ۱۹۵۳ تا ۲۰۰۰ درباره تأثیر بازی‌درمانی بر کودکان به این نتیجه رسیدند که بازی‌درمانی روشی مؤثر برای کودکان است.
نکاتی که باید بدانید
هرچند بازی‌درمانگر در حین جلسات بر رفتار‌های کودک نظارت می‌کند، والدین یا سرپرست کودک نیز نقش مهمی در این فرآیند درمانی ایفا می‌کنند. درمانگر معمولا یک جلسه مشاوره مشترک و جلسات مشاوره جداگانه با والدین و کودک برگزار می‌کند. این کار برای درک کامل نیاز‌های کودک انجام می‌شود. اگر به دنبال بازی‌درمانگر برای رفع مشکلات رفتاری کودک خود هستید، مهم است اول از همه اطمینان حاصل کنید که فرد مورد نظر توانایی و تخصص لازم را داشته باشد. راحتی کودک با درمانگر نکته مهم دیگری است که باید به آن دقت کنید. اگر متوجه شدید کودک با درمانگر راحت نیست یا نتیجه معکوسی از جلسات بازی‌درمانی می‌گیرید، لازم است با مداخله به‌موقع به این موضوع رسیدگی کنید.
نتیجه‌گیری
بازی‌درمانی نوعی روان‌درمانی است که به کودکان فرصت می‌دهد تا با استفاده از بازی، احساسات یا چیز‌هایی را که گفتن آن‌ها از طریق کلمات برایشان دشوار است، بیان کنند. بر اساس آمار، ۷۱ درصد از کودکانی که بازی‌درمانی برایشان انجام می‌شود، رفتارشان به طور قابل‌توجه‌ی بهبود می‌یابد.
آیا تا به حال از روش بازی‌درمانی در منزل یا در حضور درمانگر استفاده کرده‌اید؟ برای حل چه مشکلی این روش را انتخاب کرده‌اید؟ آیا نتیجه‌بخش بوده است؟ لطفا نظرات و تجربیات ارزشمند خود را با ما و کاربران عزیز در میان بگذارید.
