اتصال ChatGPT و Claude به سرویسهای ایرانی؛ MCP چیست؟

چرا ChatGPT قیمت و آگهی امروز را نمیداند؟
کاربر ایرانی که از ChatGPT میپرسد «ارزانترین آپارتمان اجارهای این محله در دیوار چند است؟» یا «قیمت امروز فلان گوشی در دیجیکالا چقدر است؟»، معمولاً یکی از دو جواب را میگیرد: «دسترسی ندارم»، یا عددی با لحن مطمئن که معلوم نیست مال امروز است یا چند ماه پیش. علتش ساده است: مدل زبانی از متنهایی یاد گرفته که پیشتر دیده و دادههای زندهٔ سایتها را نمیبیند.
برای سرویسهای ایرانی این فاصله بیشتر هم هست. ابزارهای آمادهای که شرکتهای خارجی برای دستیارهای هوش مصنوعی میسازند، کمتر به دیوار، ترب، اسنپفود یا تقویم شمسی میرسند.

پروتکل MCP چیست و چه چیزی را عوض میکند؟
پروتکل MCP (مخفف Model Context Protocol) استانداردی باز است که برنامههای هوش مصنوعی را به منبع داده و ابزار بیرونی وصل میکند. شرکت Anthropic، سازندهٔ Claude، آن را در ۲۵ نوامبر ۲۰۲۴ معرفی کرد و در ۹ دسامبر ۲۰۲۵ اعلام کرد پروتکل را به بنیاد Agentic AI Foundation میسپارد که Linux Foundation میزبانیاش میکند. مستندات رسمی پروتکل آن را به درگاه USB-C تشبیه میکند: یک شکل استاندارد برای اتصال به چیزهای مختلف.
این ساختار دو طرف دارد. «کلاینت» برنامهای است که کاربر با آن حرف میزند، مثل ChatGPT، claude.ai یا Cursor. «سرور» برنامهٔ کوچکی است که یک سرویس را در قالب چند ابزار در اختیار هوش مصنوعی میگذارد؛ سرور دیجیکالا، برای نمونه، ابزاری برای جستوجوی کالا و پیدا کردن ارزانترین گزینه دارد. سؤال که میرسد، دستیار ابزار مناسب را صدا میزند و جواب را از روی دادهای مینویسد که از خود سرویس برگشته است. برای توضیح سادهتر با یک مثال خرید، مقالهٔ «MCP چیست؟» را ببینید.
بازارچهای فارسی برای سرورهای MCP ایرانی
بازارچه MCP سایتی فارسی است که سرورهای MCP و «مهارتهای» هوش مصنوعی (Agent Skills) مخصوص سرویسهای ایرانی را یکجا فهرست میکند. سازنده و گردانندهٔ آن سپهر رادمرد است. در فهرست این سایت سرورهایی برای دیجیکالا، دیوار، ترب، اسنپفود، زرینپال، کاوهنگار، گنجور و تاریخ شمسی هست.
از میان این سرویسها فقط نقشهٔ نشان شریک رسمی بازارچه است و بقیه با آن همکاری رسمی ندارند. بیشتر سرورها دادههای عمومی همان صفحههایی را میخوانند که هر بازدیدکنندهای میبیند. رسمی یا غیررسمی بودن API هر سرور در صفحهٔ همان ابزار آمده است.
صفحهٔ هر ابزار پیش از نصب نشان میدهد سرور کجا اجرا میشود، کلید API لازم دارد یا نه، فقط از IP ایران جواب میدهد یا نه، و آیا کاری فراتر از خواندن انجام میدهد. برای برنامهنویسها، همان صفحه تنظیمات آمادهٔ نصب در Claude Code، Claude Desktop، Cursor، VS Code و چند برنامهٔ دیگر را میسازد.
روتر MCP: یک نشانی برای چند سرویس
کاربر عادی بیشتر با «روتر MCP» سروکار دارد. روتر یک نشانی ثابت است که یک بار بهعنوان «کانکتور» به ChatGPT یا claude.ai اضافه میشود. از آن به بعد، کاربر در داشبورد سایت انتخاب میکند دستیارش به کدام سرویسها دسترسی داشته باشد. تغییرها از پیام بعدی اعمال میشوند و نصب دوباره لازم نیست. ورود با حساب Google یا GitHub است و در ChatGPT و claude.ai کلید API لازم نیست. کلیدهای سرویسهایی که کلید میخواهند، رمزنگاریشده ذخیره میشوند و به مرورگر برنمیگردند.
بازارچه یک «امتحان رایگان» بدون ثبتنام هم دارد و یک «آزمایشگاه» که در آن میشود بدون نصب هیچ برنامهای، با دستیار گفتوگو کرد و دید ابزارها چطور صدا زده میشوند.
کاربر چه میپرسد و چه جوابی میگیرد؟
بعد از اتصال، سؤالها به همان زبان روزمره نوشته میشوند. چند نمونه:
- «در دیوار، آپارتمانهای اجارهای دوخوابه در کرج را پیدا کن و چند مورد را با متراژ و قیمت بیاور.»
- «ارزانترین هدفون بیسیم دیجیکالا کدام است و قیمتش در یک ماه اخیر چطور تغییر کرده؟»
- «امروز به تاریخ شمسی چندم است و ۱۵ اسفند امسال به میلادی چه روزی میشود؟»
جواب معمولاً یک خلاصهٔ کوتاه است: نام کالا یا عنوان آگهی، قیمت و جزئیاتی که از خود سایت خوانده شده، و اگر لازم باشد فهرستی از چند گزینه. فرقش با حالت عادی در منبع است. عددها همان لحظه از خود سرویس آمدهاند، نه از حافظهٔ مدل.
محدودیتها کجاست؟
دستیار با MCP هم هنوز یک مدل زبانی است و ممکن است داده را اشتباه بخواند یا اشتباه خلاصه کند. پیش از خرید یا تصمیم مهم، عدد را یک بار در خود سایت ببینید. بسیاری از سرورها با API غیررسمی سایتها کار میکنند و اگر آن سایت تغییر کند، ممکن است از کار بیفتند. بعضی سرویسهای ایرانی هم فقط از IP ایران جواب میدهند و همهٔ آنها در روتر نیستند.
امنیت به نوع سرور بستگی دارد. سروری که فقط میخواند خطر کمتری دارد؛ سروری که پیام میفرستد یا پرداخت میکند، باید با احتیاط وصل شود. بازارچه این موارد را در صفحهٔ هر ابزار علامت زده است.
چطور میشود امتحانش کرد؟
مراحل اتصال برای هر برنامه، از ChatGPT و claude.ai تا Claude Desktop، Cursor و VS Code، در صفحهٔ شروع اتصال دستیار هوش مصنوعی آمده است. کاربر برنامهاش را انتخاب میکند، سرویسهایی را که میخواهد برمیدارد و بعد اولین سؤالش را از دستیار میپرسد.