سه‌شنبه 17 نوامبر 2026
سلامتی

تفاوت‌های اصلی اختلال کم‌توجه‌ی و بیش‌فعالی در تشخص و درمان بررسی شد

مریم یزدانی 8 جولای 2023 8 جولای 2023 - 15:02
تفاوت‌های اصلی اختلال کم‌توجهی و بیش‌فعالی در تشخص و درمان بررسی شد

به گزارش آفتاب شرق، اختلال کم‌توجه‌ی که در واژه‌نامه‌های پزشکی با عنوان ADD شناخته می‌شود، تفاوت‌های بنیادینی با زیرنوع بیش‌فعالی-تکانشی اختلال نقص توجه با بیش‌فعالی (ADHD) دارد. این دو وضعه اگرچه تحت سایه یک برچسب تشخصی قرار گرفته‌اند، اما علائم، روش‌های ارزیابی و رویکرد‌های درمانی هر یک ویژگی‌های منحصر به فرد خود را دارند.

متخصصان روان‌پزشکی کودکان و نوجوانان تأکید می‌کنند که شناخت دقیق این تفاوت‌ها برای والدین، معلمان و خود پزشکان براین‌هاست که بتوانند برنامه‌های مداخله مناسب‌تری را تدوین کنند. در سال جاری، دستورالعمل‌های بالینی بر پایه همچنان سه زیرنوع اصلی برای ADHD تعریف می‌کنند که شامل نوع غلبه‌ی کم‌توجه، نوع غلبه‌ی بیش‌فعالی-تکانشی و نوع ترکیبی می‌باشند.

علائم اختلال کم‌توجه‌ی در کودکان، نوجوانان و بزرگ‌سالان طیف وسیعی را در بر می‌گیرد. کودکان مبتلا اغلب در انجام امتحانات با عجله عمل کرده و از سوالاتی که پاسخ آن‌ها را می‌دانند، نمره کامل کسب نمی‌کنند. در سنین بالا‌تر، افراد ممکن است در ارسال ایمیل‌های کاری، پر کردن فرم‌های اداری یا مطالعه متون طولانی دچار اشتبا‌هات ساده شوند که پیامد‌های شغلی و تحصیلی جدی داشته باشد. مشکل در حفظ تمرکز در طول فعالیت‌های سازمان‌یافته نظیر ورزش، بازی‌های گروه‌ی یا مرتب‌سازی محیط زندگی، از دیگر نشانه‌های بارز این زیرنوع است.

افراد دچار ADD اغلب هنگام شنیدن دستورالعمل‌ها یا مشارکت در مکالمات طولانی، نظر می‌دهند که گوش نمی‌دهند. این ویژگی باعث می‌شود در انجام تکالیف مدرسه، کار‌های روزمره و وظایف حرفه‌ای دچار وقفه و خطا شوند. سازمان‌دهی ضعیف زمان، وسایل و اولویت‌ها چالش دیگری است که در تمام گروه‌های سنی مشاهده می‌شود. نوجوانان و بزرگ‌سالان برای تکمیل پروژه‌هایی که نیازمند تلاش ذهنی پایدار هستند -مانند نگارش مقاله، مطالعه اسناد پرونده یا پر کردن پرسشنامه‌های پیچیده- انگیزه کمی نشان می‌دهند و اغلب از آغاز آن‌ها خودداری می‌کنند.

گم کردن مکرر اشیاء ضروری همچون کلید‌ها، عینک، تلفن‌های همراه و لوازم التحریر، حواس‌پرتی در برابر محرک‌های بصری و شنیداری محیط، علائمی هستند که پزشکان برای تشخص اولیه در نظر می‌گیرند. فرا‌موشی کار‌های روزمره، کندی در انجام وظایف و عدم تکمیل فعالیت‌های آغازین، تصویر بالینی را تکمیل می‌کنند. اگرچه علائم در طول عمر ممکن است تغییر شکل دهند، کودکان بیش‌تر تحت تأثیر رفتار‌های بیش‌فعالی قرار می‌گیرند که در محیط مدرسه آشکار‌تر و مخرب‌تر به نظر می‌رسند.

تفاوت اختلال کم توجهی با اختلال کم توجهی بیش‌فعالی

تفکیک ADD از ADHD بیش‌فعالی اهمیت بالینی دارد. تا پیش از سال ۱۹۹۴، مصطلح ADD به طور مستقل بکار می‌رفت، اما از آن تاریخ به بعد پزشکان از برچسب واحد ADHD برای توصیف هر دو طیف استفاده می‌کنند. با این حال، بسیاری از کارکنان بهداشت روان و عموم مردم همچنان از واژه ADD برای بیان وضعیتی بدون جزء بیش‌فعالی استفاده می‌کنند. کودکان با نوع کم‌توجه معمولا در محیط کلاس رفتار‌های پرآشوب نشان نمی‌دهند و ممکن است به طور ظاهری ساکت بنشینند، در حالی که تمرکز بر محتوای درس برای آن‌ها چالش بسیار بزرگی است. در مقابل، کودکان با نوع بیش‌فعالی-تکانشی حرکات بی‌هدف، ندگی بالا، بی‌قراری عضلانی و در نوبت‌گیری را به نمایش می‌گذارند. نوع ترکیبی همزمان نشانگر‌های هر دو طیف را در سطح بالینی قابل مشاهده دارد.

فرآیند تشخص نیازمند ارزیابی چندمنظوره است. اگر والدین بدگمانی نسبت به وجود ADHD در فرزند خود داشته باشند، مشورت با مشاور مدرسه، معلم کلاس و پزشک متخصص کودکان قدم اول است. مداخله‌ی زودرس می‌تواند پیشگیری از تشدید علائم و بروز اختلالات هم‌روند آموزشی و اجتماعی را تضمین کند. متخصص اطفال ممکن است کودک را به روان‌شناس کودکان ارجاع دهد تا با اجرای تست‌های استاندارد، وجود اختلال و طیف تعلق را تعیین نماید.

برای تشخص نوع کم‌توجه (ADD)، فرد باید حداقل شش مورد از نه معیار تشخصی را در طول شش ماه اخیر و در دو یا چند محیط (مانند خانه و مدرسه) به شدت بالینی داشته باشد. این معیار‌ها شامل ناتوانی در تمرکز و حفظ توجه، عدم دقت در جزئیات، مشکل در سازمان‌دهی وظایف، گم کردن مکرر وسایل، نظر ندادن به حرف‌های دیگران، حواس‌پرتی آسان، فرا‌موشی کار‌های روزمره، اجتناب از کار‌های نیازمند تلاش ذهنی مداوم و ناتوانی در پیروی از دستورالعمل‌های چندمرحله‌ای می‌باشند.

تشخص نوع بیش‌فعالی-تکانشی نیز بر پایه وجود شش یا بیش‌تر از نه معیار خاص استوار است بی‌قراری دست و پای در حالت نشسته، راندن یا بالا خیزیدن نامناسب، ناتوانی در انجام فعالیت‌های بی‌صدا، حرکات مداوم و بیش از حد، کثرت گفتار، پاسخ‌دهی ناگ‌هانی قبل از اتمام سوال، دشواری در نوبت‌گیری، ناتوانی در ماندن نشسته و قطع مکرر کلام دیگران. برای نوع ترکیبی، بیمار باید به طور همزمان آستانه تشخص هر دو زیرنوع را برآورده نماید.

در زمینه درمان، اگرچه راه‌حل قطعی برای از بین بردن ADHD وجود ندارد، ترکیبی از فارماکولوژی و مداخلات رفتاری می‌تواند مهار علائم و بهبود عملکرد روزمره را به همراه آورد. دارو‌های محرک مغز همچون متیل‌فنیدات (ریتالین، کنسرتا) و آمفتامین‌ها (آدرال) همچنان گزینه‌ی خط اول هستند و با افزایش سطح دوپامین و نوراپی‌نفرین در سناپس‌ها، تمرکز و کنترل تکانه را تقویت می‌کنند. برای بیمارانی که عوارض جانبی محرک‌ها را تحمل نمی‌کنند یا هم‌رویه‌های روانی دارند، دارو‌های غیر‌محرک مانند اتوموکستین، ویلوک‌سازین و گوانفاسین تجویز می‌شوند. آنتی‌دپرسان‌های خاص همچون بوپروپیون و ونلافاکسین نیز در موارد انتخابی موثر واقع شده‌اند. همگی این دارو‌ها عوارض احتمالی نظیر سرگیجه، کاستی اشت‌ها و ناراحتی معده را دارند و نظارت پزشک الزامی است.

برنامه‌های مدیریت رفتار نقش مکمل و در درازمدت گاهی موثر‌تر از دارو در تثبیت مهارت‌های سازگاری ایفا می‌کنند. رفتاردرمانی فردی، آموزش مدیریت رفتار به والدین کودکان زیر دوازده سال، اصلاحات محیطی در مدرسه (زمان اضافی آزمون، استراحت‌های می‌ان‌پرداز، تغییر چیدمان کلاس) و مداخلات گروه‌ی برای تقویت مهارت‌های اجتماعی، حل مسئله و مقابله با مسخره‌شدن، ستون‌های اصلی این رویکردند. مطالعات نشان می‌دهند که فعالیت بدنی منظم، رژیم غذایی سالم با کاهش قند‌های افزوده، نمک، چربی‌های ترانس و مواد مصنوعی، می‌تواند در کنترل علائم گام مؤثری بردارد.

شما عزیزان در این مطلب با ماهیت، علائم، تشخص و درمان اختلال کم‌توجه‌ی و تفاوت‌های آن با نوع بیش‌فعالی آشنا شدید. آیا تا به حال نشانه‌های ADD را در خودتان، فرزندان یا آشنایانتان مشاهده کرده‌اید؟ نظرات، تجربیات و پیشن‌هاد‌های ارزشمند شما را در بخش نظرات با ما و سایر مخاطبان به اشتراک بگذارید تا از تجربه‌های یکدیگر بهره‌مند شویم.

اخبار مرتبط