سندرم ایمپاستر: چرا افراد موفق به تواناییهای خود شک میکنند؟

سندرم ایمپاستر یا خودویرانگری نوعی شک مداوم به تواناییها و دانش خود است که افراد را وادار میکند عوامل موفقیت خود را به شانس و عوامل بیرونی نسبت دهند. هرکس در دورههای مختلف زندگی ممکن است دچار این احساس شود، اما پژوهشها نشان میدهد افرادی که موفقیتهای بیشتری کسب کردهاند و تحصیلات بالاتری دارند، بیشتر در معرض این سندرم قرار دارند.
آیا سندرم ایمپاستر یک اختلال روانی واقعی است؟
این سندرم بهطور رسمی در راهنمای بالینی تشخیص بیماریهای روانی (DSM) طبقهبندی نشده است و به عنوان یک اختلال روانی محسوب نمیشود. بااینحال بسیاری از افراد، بهویژه کسانی که سابقه افسردگی و اضطراب دارند، دچار آن میشوند. برای اولین بار در دهه ۱۹۷۰ میلادی، دو روانشناس به نام سوزانا ایمز و پائولین رز این اصطلاح را به کار بردند.
نشانههای اصلی سندرم خودویرانگری
نشانههای رایج این سندرم شامل وابستگی به تعریف دیگران برای اعتبارسنجی، نگرانی از برآوردهنشدن انتظارات، بیش از حد کارکردن و تلاش برای نتایج فراتر از انتظار، و تخریب خود پیش از شروع کارهای جدید میباشد. علائم تکمیلی نیز شامل افسردگی، استرس زیاد، احساس شرم و گناه، و رفتارههای ناهنجار است که بسته به موقعیت، سابقه و تیپ شخصیتی هر فرد متفاوت میشوند.
انواع سندرم ایمپاستر

۱. کمالطلب
این نوع زمانی بروز میکند که فرد کمالطلب باشد و ویژگیهای کمالگرایانه او مانع از پذیرش تعریفهای دیگران میشود.
۲. کارشناس
فرد تصور میکند بر مبحث مورد نظر تسلط کامل ندارد و همچنان چیزهای زیادی برای یادگیری باقی مانده است.
۳. استعداد ذاتی
شخص استعدادهای درونی خود را قبول ندارد و اگر یادگیری مهارتی طولانیتر از انتظار باشد، به تواناییهای خود شک میکند.
۴. تکنواز
افراد حس میکنند که اگر از دیگران کمک گرفته باشند، شایسته دستاوردهایشان نیستند و نمیتوانستند به تنهایی به نتیجه برسد.
۵. ابرمرد
فکر میکنند باید بهترین و سختکوشترین باشند تا لیاقت یابند، در غیر این صورت خود را کلاهبردار میدانند.
عوامل ایجادکننده سندرم ایمپاستر
بر اساس تحقیقات، اختلالهای روانی مانند اضطراب اجتماعی و نقص توجه با بیشفعالی (ADHD) در بروز این سندرم نقش دارند، هرچند داشتن این اختلالها لزوما منجر به سندرم ایمپاستر نمیشود. ویژگیهای محیط کاری نظیر عدم حمایت از کارکنان، محیط غیربهداشتی، انتقاد بیش از حد، سوءاستفاده در کار، و کاهش انگیزه کارکنان میتوانند زمینهساز این سندرم باشند. زنان و اقلیتهای جنسیتی نیز بیشتر در معرض این سندرم قرار دارند. کمالگرایان و افراد روانرنجور نیز احتمال بروز نشانهها در آنها بیشتر است.
چگونه سندرم ایمپاستر را تشخیص دهیم؟
از آنجا که این سندرم به عنوان یک اختلال رسمی طبقهبندی نشده، تست استاندارد واحدی برای تشخیص آن وجود ندارد. بااینحال میتوان با پرسشهایی از جمله آیا بابت کوچکترین خطاها خودتان را به شدت سرزنش میکنید؟ آیا موفقیت خود را به شانس نسبت میدهید؟ آیا به انتقادات سازنده بسیار حساس هستید؟ آیا نگرانید به عنوان کلاهبردار شناخته شوید؟ و آیا حتی در حوزههای مهارتدار به تواناییهای خود شک دارید؟ نشانههای آن را شناسایی کرد.
روشهای درمان و مقابله با سندرم ایمپاستر

برای غلبه بر احساسات خودکمبینی، باید مهارتها و توانمندیهای خود را یادآوری نمود. شناسایی نقاط قوت و نام بردن ویژگیهای شخصیتی مثبت، درک هویت و ویژگیهای منحصر به فرد فرد را تسهیل میکند. افزایش خودآگاهی از راهکارهای اساسی درمان است.
۱. بررسی افکار خود
با تمرینات خودآگاهی و مراقبت از ذهن، میتوان افکار و احساسات منفی را تشخیص داد و هنگام بروز آنها را شناسایی کرد. شناخت افکار منفی امکان مقابله با آنها را فراهم میآورد.
۲. در نظر گرفتن شواهد موفقیت و توانایی
بیان دلایل و شواهد رسیدن به جایگاه فعلی، خطای ذهنی که فرد را ناچار میداند، را رد میکند. نوشتن این دلایل یا درخواست از فرد قابل اعتماد برای یادآوری آنها موثر است.
۳. به کارگیری جملات تأکیدی مثبت
جملات کوتاه مثبت مانند من برای رسیدن به جایگاه فعلی زحمت کشیدهام یا من لیاقت این جایگاه را دارم ارزش و توانمندیها را به یاد میآورند. هرچه این جملات واضحتر و مصداقدارتر باشند، تأثیرگذاری بیشتری دارند.
۴. به اشتراک گذاشتن احساسات با دیگران
گفتگو با دوستان، اعضای خانواده یا مشاور قابل اعتماد، دیدگاه واقعبینانه ارائه میدهد و نشان میدهد فرد چندان بیدانش و بیکفایت نیست. دیگران نیز ممکن است تجربه مشابه داشته باشند و راهنمایی کنند.
۵. انتخاب اهداف واقعبینانه
اهداف بیش از اندازه بلندپروازانه میتواند به شکست و بروز سندرم منجر شود. چالشهای قابل دستیابی انتخاب کردن شانس موفقیت را افزایش میدهد.
توصیههای پایانی
سندرم ایمپاستر نباید فرد را از تحقق تواناییهای واقعی بازدارد. تنظیم منتقد درونی برای دیدن ارزشها و توانمندیها، و پذیرش خود با نقاط قوت و ضعف، کلید غلبه بر این سندرم است. کسانی که عزتنفس خود را قدر بدانند، دچار این سندرم نمیشوند. وقتی افکار منفی احاطه کرد، الحديث با فرد مورد اعتماد و برقراری ارتباط با کسانی که ارزش شما را درک و احترام میگذارند، مسیر بازگشت به اعتماد به نفس را هموار میسازد.