ریشههای ترس از تغییر و راهکارهای غلبه بر آن

ترس از تغییر یا متاتزیوفوبی به اضطراب غیرواقعی و بیاساس اطلاق میشود که فرد هنگام روبرو شدن با موقعیتها یا تجربیات جدید دچار آن میگردد. این نوع اضطراب با استرس طبیعی که همه انسانها در مواجهه با کار یا تجربه نو تجربه میکنند تفاوت بنیادین دارد. در این حالت فرد توانایی رویارویی با شرایط جدید را از دست میدهد و این مسئله میتواند بسته به موقعیت، آسیبهای روحی، جسمی، مالی و غیره را به فرد وارد نموده و بر کیفیت زندگی و روابط او تأثیر منفی بگذارد.
برای درک بهتر این پدیده میتوان به مثالهای ملموس اشاره کرد. شخصی که حاضر به ترک رابطهای سمی نیست، تنها به دلیل وحشت از تنهاماندن یا تلاش مجدد برای یافتن شریک عاطفی در این رابطه باقی میماند. همچنین فردی که از شغل خود راضی نیست اما با وجود امکان تغییر حرفه، از انجام هرگونه اقدام در این مسیر منصرف میشود و در وضعیت فعلی مانده میماند.
نشانههای ترس از تغییر چیست؟
افرادی که دچار ترس از تغییر میشوند ممکن است طیف وسیعی از نشانههای جسمی و روانی را تجربه کنند. این علائم شامل لرزش، عرقکردن بیش از حد، تپش قلب سریع، تنفس سریع، خشکشدن دهان، ناتوانی در بیان جملات کامل و احساس نفستنگی یا خفگی میباشد. شدت این علائم میتواند در افراد مختلف متغیر باشد و گاه تا حدی پیش برود که عملکرد روزمره را مختل کند.
چرا میترسیم؟ علل ریشهای ترس از تغییر
برای بررسی ریشههای این ترس باید به دوران کودکی رجوع کرد. کودکی که والدینی بدبین و با نگرش منفی به زندگی دارد، با احتمال بیشتری در بزرگسالی دچار چنین ترسی خواهد شد. بدبینی والدین که خود تحت تأثیر عوامل محیطی نظیر فقر و عوامل درونی همچون آسیبهای روانی تشدید میشود، مبنای ترس از تغییر در ذهن کودک قرار میدهد. به تدریج کودک نیز با دریافت این حس از والدین، ترسو و پرهیزکار میگردد. چنین فردی در بزرگسالی حاضر نمیشود برای بهبود شرایط زندگی خود ریسک کند.
علت ترس از تغییر در فرایند تکاملی بشر ریشه دارد.
مهمترین دلایل ترس از تغییر عبارتند از
۱. ترس از شکست
ترس از شکست شایعترین عاملی است که مانع تغییر میشود. شکست خوردن به معنای از دست دادن بخشی از منابع مادی و غیرمادی فرد است. شاید بسیاری از افراد جسارت لازم برای پذیرش ریسک شکست را نداشته باشند و به همین دلیل در منطقه راحتی خود بمانند.
حتما بخوانید <a target="_blank" href="https://www.chetor.com/84942-%d8%aa%d8%b1%d8%b3-%d8%a7%d8%b2-%d8%b4%da%a9%d8%b3%d8%aa/" rel="noreferrer noopener"چطور با ترس از شکست مقابله کنیم؟
۲. ترس از تلاشکردن و رنجکشیدن
هیچکس از رفاه و آسایش فراری نیست. طبیعی است که بسیاری ترجیح دهند به خاطر ترس از افتادن در سختیها و رنجکشیدن، از تلاش برای تغییر شرایط خود بپرهیزند و وضعیت موجود را اگرچه نامطلوب، اما امن تلقی کنند.
۳. ترس از موفقیت
شاید متناقض به نظر برسد، اما بسیاری از افراد از موفقیت میترسند. وقتی شما موفق میشوید، طبعا توجهات بیشتری به خود جلب میکنید. این توجهات میتواند فشارهای روحی و روانی جدیدی را وارد زندگی فرد کند و او را به چالش بکشد.
۴. ترس از مورد انتقاد قرار گرفتن

این ترس معمولا به خاطر اعتباری که ما به نظر دیگران میدهیم، مانع از انجام کارهای جدید میگردد. فردی که قصد آغاز کاری نوین یا برداشتن قدم اول را دارد، به دلیل احتمال نقد یا سرزنش از سوی دیگران، عزیمت خود را لغو میکند و در سکون باقی میماند.
۵. ترس از ناشناختهها
نقلقولی معروف وجود دارد که شاید در داستانها خوانده یا شنیده باشید مردم از آنچه نمیشناسند میترسند. این جمله بخشی از ذهنیت افرادی است که از چیزهای جدید میترسند. این ذهنیت ریشهای تکاملی دارد؛ چراکه اجداد اولیه ما به واسطه ترس از ناشناختهها، جان خود و نزدیکانشان را از خطرات احتمالی حفظ میکردند.
راهکارهای مقابله با ترس از تغییر
با وجود تمام عوامل و ریشههایی که این ترس را در ما القا میکنند، میتوان بر آن غلبه ورزید. اولین قدم برای رهایی از بند ترس، شاید درک این نکته باشد که بسیاری از چیزهایی که امروزه برای ما شناختهشده و عادیاند، روزگاری ترسناک بودند؛ برای مثال، اولین روز یادگیری رانندگی را به یاد بیاورید.
برای مقابله با ترس از تغییر، یکازده راهکار کاربردی پیشنهاد میشود
۱. از شیوههای درمانی مختلف استفاده کنید
برای درمان ترس از تغییر و رهایی از اضطراب شدید ناشی از آن، روانشناسان از شیوههای گوناگونی بهره میبرند. یکی از این روشها هیپنوتیزمدرمانی است که بر پایه شناسایی ترس در بخشی از ذهن و تلاش برای حذف یا تعدیل آن کار میکند. سایر روشهای موثر شامل گفتاردرمانی، رفتاردرمانی، درمان شناختی-عصبی و مشاوره گروهی میباشند که همگی در غلبه بر این ترس نقش مهمی ایفا میکنند. حتی نوشتن ترسها و احساسات نیز میتواند نقشی بسزا در کاهش این مشکل داشته باشد.
۲. مسئله را به واحدهای کوچکتر تبدیل کنید
لازم نیست با همه ترسهای زندگی همزمان مواجه شوید. هر فردی ممکن است در برههای از عمر، بهویژه در دوران جوانی، با مسایل مهمی چون ادامه تحصیل و انتخاب شریک زندگی روبرو گردد. طبعا اگر فردی بخواهد با همۀ این مسائل بهصورت همزمان روبهرو شود، ترس و اضطراب فراوانی را تجربه خواهد کرد. روش بهتر این است که این مسائل را اولویتبندی کرده و هریک را در یک بازه زمانی حلوفصل کنید؛ برای مثال، اگر تصمیمگیری درباره ادامه تحصیل روی میز است، مسئله را روی کاغذ بنویسید و از خود درباره دلایل و علایق تحصیلی بپرسید. سپس با در نظر گرفتن آینده تحصیلی و تأثیر آن بر شغل، تصمیمی عاقلانهتر بگیرید. به همین ترتیب، با شکستن هر مسئله بزرگ به چند پرسش خردتر، میتوانید ترس خود را کاهش دهید.
۳. هدف خود را پیدا کنید
وقتی کسی نداند چه میخواهد، هر موقعیت جدیدی باعث ترس و نگرانی او خواهد شد. با تعیین هدف زندگی، ترس از تغییر و تصمیمگیری را کنار بگذارید. همچنین تعیین هدف، گزینههایی را که با آن سازگاری ندارند از روی میز حذف کرده و فرآیند تصمیمگیری را آسانتر میسازد.
۴. برای آسیبپذیری در برابر تغییر آماده باشید

وقتی کسی موقعیتهای جدید با تمام جوانب مثبت یا منفی را میپذیرد و به این درک میرسد که شاید آسیبپذیر باشد، اما در عین حال میتواند با دشواریها دستوپنجه نرم کند، بهتر میتواند با ترس و اضطراب ناشی از تغییر نیز کنار بیاید. پذیرش آسیبپذیری، نکتهی قوت است، نه ضعف.
۵. امیدوار بهترین اتفاقات باشید، اما برای بدترینها آماده شوید
برای حفظ انگیزه و نگرش مثبت، به بهترین اتفاقاتی که ممکن است رخ دهد فکر کنید. این کار امید را در دل زنده نگه میدارد و انرژی را در جهت مثبت به کار میبندد. گرچه نتایج تغییر همیشه در کنترل ما نیست، میتوان برای سناریوهای مختلف برنامهریزی کرد. وقتی برای بدترین شرایط نیز برنامهای داشته باشید، نگرانی کمتر شده و میتوانید خسارتها را مدیریت نمایید.
۶. با افراد مثبتاندیش معاشرت کنید
سعی کنید با آدمهایی نشست و برخاست داشته باشید که مثبتاندیشاند و شما را تشویق میکنند. از افراد بداندیش و کسانی که مدام سیاهنمایی میکنند و کوشیدهاند جهان را ترسناک جلوه دهند، دوری کنید. محیط اجتماعی تأثیر مستقیمی بر الذهنیت فرد دارد.
۷. به نتایج مثبت فکر کنید
اغلب وقتی با موقعیتی روبرو میشویم که عاقبت آن ناشناخته است، ذهن ما فورا بدترین نتایج را تصویرسازی میکند. برای مقابله با این تصاویر، از خود بپرسید اگر جواب دهد چطور؟ اگر موفقیتآمیز باشد چطور؟ به نتایج احتمالی مثبت و سناریوهای روشن فکر کنید. با این روش ترس شما به طور قابلتوجهی کاسته میشود.
۸. مغزتان را به مثبتاندیشی عادت دهید
همانند ماهیچههای بدن، مغز نیز با تمرین و تکرار تربیت میشود. مغز خود را عادت دهید به روشی فکر کند که به نفع کنار گذاشتن ترسها باشد؛ برای مثال، هر بار که با ترس جدیدی روبرو شدید، به مواردی مشابه فکر کنید که توانستهید بر آن غلبه کنید و به موفقیت برسید. با تکرار این افکار مثبت، به تدریج مغز شما نیز به مثبتاندیشی و استقبال از تغییر عادت خواهد کرد.
۹. به خود پاداش دهید
هر بار که قدمی در راه تغییر میگذارید، به خودتان برای شکستن دیوار ترس پاداش دهید. لازم نیست این پاداش حتما مادی باشد. همین که در ذهن خود متوجه شوید که در حال ترک عادتی بد یا حذف چیزی نامطلوب در زندگی هستید، میتواند بزرگترین پاداش باشد.
۱۰. پرسشهای درست بپرسید
شناخت دقیق ترسها یکی از راههای کنار آمدن و برطرف کردن آنهاست. از خود بپرسید دقیقا از چه چیزهایی میترسم؟ آنها را یادداشت کنید. میتوانید درباره آنها تحقیق کنید تا با شناخت زوایای ترسهایتان، از شدت ترسناکیشان بکاهید. آگاهی، قدرتمندترین سلاح در برابر ترس است.
۱۱. زمان حال را ملاک قرار دهید
هرچند گذشته شامل درس عبرتهای فراوانی است، باید بر زمان حال متمرکز شوید و اینکه میخواهید برای آینده چه کنید. از اطلاعات و دانش حال برای تصمیمگیری درباره وضعیت پیش رو بهره ببرید. غرقشدن در گذشته شما را به سستی میکشاند و زندگی در آینده نیز شما را با ترس و اضطراب روبرو میسازد. زندگی در زمان حال است که درهای فرصت را بر روی شما میگشاید.
مراحل تغییر

در پایان این نوشتار، خوب است که به مراحل تغییر نیز اشاره کنیم. شناخت این مراحل، هم باعث برنامهریزی بهتر میشود و هم ترسهای ما را کاهش میدهد.
۱. پیشبینی
در این مرحله، فرد آنچه قرار است در جریان تغییرات رخ دهد پیشبینی میکند و حدس میزند. برای عبور سالم از این مرحله ذهنی، بر امید و مثبتاندیشی تمرکز کنید.
۲. پسرفت
در این مرحله، اوضاع قبل از آنکه رو به بهبودی بگردد، بدتر به نظر میرسد. اینجاست که فرد اوج استرس و اضطراب را تجربه میکند. طراحی برنامهای منسجم و دریافت پشتیبانی از دیگران نقش مهمی در عبور از این مرحله ایفا میکند.
۳. آغاز پیشرفت
در این مرحله، نوری در افق پدیدار میشود و نتایج مثبت به تدریج از راه میرسند. این مرحله جایی است که میتوانید به خودتان بابت تحمل سختیها و مقابله با ترسها پاداش دهید.
۴. تثبیت
در این مرحله، شما از میانه تغییرات عبور کردهید و آنها به بخشی از عادتها و شرایط موجود تبدیل شدهاند. در واقع، تغییر به پایان رسیده و شما وارد وضعیت جدیدی شدهید.
جمعبندی
ترس از تغییر جزئی از ذات بشر است. مغز ما بهگونهای مداربندی شده که ترجیح میدهد همیشه در وضعیت ثابتی فعالیت کند. ضرورتهای تکاملی مغز ما را چنین کدنویسی کرده است. با این حال، این وضعیت ذهنی قابلتغییر است. با تمرین راهکارهای گفتهشده و درک این مسئله که هر وضعیتی که امروز با آن روبرو هستیم، زمانی وضعیتی ناپایدار، ناشناخته و در حال تغییر بوده است، میتوانیم از سد ترسها عبور کنیم و قدمی در راه تغییر برداریم.