«ولاتکو ودرال»، فیزیکدان دانشگاه آکسفورد، در مطلبی تازه توضیح داده که برداشت رایج و عامه‌پسند از «تاثییر مشاهده‌گر» (Observer Effect) در فیزیک کوانتوم دقیق نیست. او می‌گوید تعیین حالت در سیستم‌های کوانتومی نه به آگاهی انسان، بلکه به خودِ برهم‌کنش‌های فیزیکی مربوط است. به عبارت دیگر، این شما نیستید که بر حقیقت تأثیر می‌گذارید، بلکه حقیقت بر شما تأثیر می‌گذارد.

مفهوم «تاثییر مشاهده‌گر» به تأثیر عملِ مشاهده یا اندازه‌گیری، روی اتفاق‌ای که درحال بازدید است اشاره دارد. برای مثال، در فیزیک کوانتوم، وقتی که دانشمندان می‌خواهند مکان یا حالت یک ذره را اندازه‌گیری کنند، همین عمل اندازه‌گیری می‌تواند روی حرکت آن ذره تاثییر بگذارد.

ودرال در مطلبی که در وب‌سایت Popular Mechanics انتشار شده، به برداشت رایج از «تاثییر مشاهده‌گر» در فیزیک کوانتوم پرداخته است. طبق معمولً این مفهوم به زبان ساده این‌طور توضیح داده می‌شود که ذرات کوانتومی تا پیش از مشاهده، در چند حالت همزمان قرار دارند و هنگامی فردی آنها را مشاهده می‌کند، فقط یکی از آن حالت‌ها باقی می‌ماند.

همین برداشت علتشده برخی فکر کنند ذهن یا آگاهی انسان می‌تواند حقیقت را بسازد.

توضیحات دانشمند آکسفورد درمورد تاثییر مشاهده‌گر و جهان‌های موازی

اما ودرال می‌گوید فیزیک این چنین برداشتی را قبول نمی‌کند. از نگاه او، این آگاهی انسان نیست که علتتعیین حالت یک سیستم کوانتومی می‌شود، بلکه هر نوع برهم‌کنش فیزیکی می‌تواند این چنین اثری داشته باشد. به گفتن ساده‌تر، او می‌گوید ملزوم نیست انسان چیزی را مشاهده کند یا فهمید شود؛ همین که یک ذره با چیزی در محیط خود تعامل کند، مسیر آن اشکار می‌شود.

او برای توضیح این نوشته به مثال برخورد یک فوتون با عینک آفتابی شما اشاره می‌کند. هنگامی فوتون به شیشه عینک می‌رسد، چشم به راه نمی‌ماند تا مغز انسان آن را فهمیدن کند. بسته به شرایط حاضر، فوتون یا از شیشه عبور می‌کند یا بازتاب داده می‌شود. به حرف های ودرال، مسئله مهم این است که انسان مسیر فوتون را تعیین نمی‌کند؛ بلکه مسیری که فوتون طی می‌کند، نسخه‌ای از «انسان‌» را شکل می‌دهد که آن اتفاقات را توانایی کرده است.

هسته مرکزی نظریه ودرال بر محور همین ایده است: این که هر دو نسخه شما به‌صورت همزمان به موجودیت خود ادامه می‌دهد، اما آن نسخه از شما که آگاهانه نور را دریافت کرده، نسبت به نسخه‌ای که آن را دریافت نکرده، داخل مسیر کوانتومی متغیری شده است.

با وجود شمار زیاد شاخه‌ها و انشعاب‌هایی که از پی کوچک‌ترین تعامل های جدا خواهد شد و به جهان موازی خود راه می‌یابند، بی‌نهایت شخصیت از شما وجود دارد که هر لحظه به‌وجود می‌آید و شمای مشاهده‌گر را رها می‌کند. انچه که وردال می‌گوید، عناصر واقعیتی که درون اشیای کوانتومی رمزگذاری خواهد شد، بنیادی می باشند، و موجودیت شما – چه در این حقیقت و چه در حقیقت‌های دیگر – هر بار که عمل مشاهده رخ می‌دهد، شکل داده می‌شود.

او در توضیح دیدگاه خود می‌گوید:

«بدون اغراق زیاد، منصفانه است اگر بگوییم همه آزمایش‌های کوانتومی در واقع نسخه‌هایی کم‌وبیش پیچیده از آزمایش شرودینگر می باشند.»

آزمایش شرودینگر یک مثال فکری مشهور در فیزیک است که می‌گوید یک گربه درون جعبه، تا پیش از مشاهده، می‌تواند همزمان در دو حالت زنده و مرده در نظر گرفته شود. به گفتن دقیق‌تر، این آزمایش فکری به وضعیتی اشاره دارد که در آن یک سیستم، تا پیش از مشاهده، می‌تواند به‌طور همزمان در چند حالت باشد.