به گزارش آفتاب شرق کتاب تازهای به نام جامعهشناسی سیاسی صلح به قلم مجتبی مقصودی و پرهام پوررمضان از سوی نشر همرخ به بازار عرضه شده که در ۶۱۶ صفحه و ده فصل، صلح را فراتر از مفهوم سنتی نبود جنگ، به مثابه یک فرآیند اجتماعی، فرهنگی و جهانی تداومیافته بررسی میکند.
مولفان با تکیه بر نظریه یوهان گالتونگ سیاستمدار نروژی، صلح را گرهزده به عدالت، اعتماد و حکمرانی میدانند و استدلال میکنند که فناوری، رشد اقتصادی و توان نظامی بهتنهایی قادر به ایجاد صلح پایدار نیستند. در این نگاه، خشونت تنها در میدان نبرد نمود نمییابد؛ تبعیض، حذف اجتماعی، فقر ساختاری، فساد نهادی، انحصار قدرت و سرکوب فرهنگی نیز وجوهی از خشونتاند که باید در تحلیل صلح مورد توجه قرار گیرند.
کتاب سه انتخاب روششناختی بنیادین را پیش میدارد میانرشتهای بودن با بهرهگیری از علوم اجتماعی، علوم سیاسی، مطالعات توسعه، روابط بینالملل، روانشناسی اجتماعی و مطالعات فرهنگی؛ نگاه فرامرزی که مرزهای سیاسی را مرزهای تحلیلی صلح نمیداند چرا که فقر، مهاجرت، بحران زیستمحیطی و افراطگرایی ماهیت فرامرزی دارند؛ و آرمانگرایی در آیندهپژوهی که تمایز نهادن میان وضع موجود و وضع ممکن را پیش میبرد بدون انکار واقعیتهای قدرت.
بنیاد نظری و چارچوب تحلیلی اثر
مقصودی و پوررمضان امنیت را از تعریفهای کنترلگرایانه و بازدارندگی نظامی خارج کرده، آن را به عدالت اجتماعی، اعتماد عمومی، انسجام، حکمرانی مطلوب، مشارکت شهروندان و توسعه انسانی گره میزنند. آنها معتقدند امنیت پایدار بدون صلح پایدار ممکن نیست و صلح پایدار نیز بدون عدالت، آزادی و مسئولیتپذیری اجتماعی محقق نمیشود. سیاست در این کتاب نقش دوگانه دارد هم بستر منازعه و تعمیق شکاف، هم ابزار گفتوگو، مدیریت تعارض و توزیع عادلانه مصادر.
نکته قابل تأمل در مقدمه کتاب، شفافیت نویسندگان در قبال عدم استفاده گسترده از آثار فارسی در این ویراست است که دلیل آن پرهیز از خودارجاعی، حفظ بیطرفی علمی و ناکافیبودن پوشش منابع موجود عنوان شده؛ وعدهای هم داده شده که این کاستی در ویراستهای آینده جبران شود. همچنین اعلام صریح درباره کاربرد محدود هوش مصنوعی در بازیابی منابع و سازماندهی مطالب، گامی به سوی شفافیت پژوهشی تلقی میشود.
مسئولیت جمعی در صلح
پیام محوری اثر این است که صلح حاصل کنش آگاهانه انسانها، کیفیت نهادهای اجتماعی و شیوه توزیع قدرت است؛ نه امری تصادفی یا حاصل خوشاقبالی تاریخی. خشونت در بسترهای اجتماعی و سیاسی تولید و بازتولید میشود، صلح نیز نیازمند ساختارها، فرهنگها و کنشهای مداوم تقویتکننده است. مسئولیت این معماری فراتر از دولتها و نهادهای بینالمللی میرود و دانشگاهها، پژوهشگران، نخبگان، رسانهها، سازمانهای مدنی و شهروندان را در بر میگیرد.
فصلهای دهگانه کتاب از درآمدی بر جامعهشناسی سیاسی صلح و نظریههای کلاسیک و معاصر آغاز شده، از دولت، حاکمیت، نابرابری، عدالت، خشونت ساختاری، جنبشهای اجتماعی، نهادسازی صلح، سرمایه اجتماعی، اعتماد، فرهنگ صلح، جهانیسازی، فرامرزیگرایی و آیندهپژوهی صلح میگذرند. این اثر مرجع جامعای برای درک صلح به عنوان واقعیتی اجتماعی است که باید شناخته، تحلیل و پیگیری شود.




