چهارشنبه 18 نوامبر 2026
سلامتی

سرطان ریه در غیرسیگاری‌ها: آلودگی هوا عامل اصلی ۲۰۰ هزار مورد آدنوکارسینوم سالانه

مریم یزدانی 6 ساعت پیش 18 نوامبر 2026 - 05:06
سرطان ریه در غیرسیگاری‌ها: آلودگی هوا عامل اصلی ۲۰۰ هزار مورد آدنوکارسینوم سالانه

به گزارش آفتاب شرق تصویر رایج مبنی بر اینکه سرطان ریه تنها پیامد سیگار است، با داده‌های جدید پزشکی در تضاد آشکار قرار گرفته است. مطالعات اخیر نشان می‌دهند که شصت درصد تومور‌های ریه در افرادی که هرگز سیگار نکشیده‌اند، از نوع آدنوکارسینوم بوده و ریشه در بافت‌های محیطی دارد.

آلودگی هوا موتور محرک تومور‌های غیر‌سیگاری

تحقیقات منتشرشده در لانست رسپیراتوری مدیسین سال ۲۰۲۵ فاش کرد که ذرات معلق در سال ۲۰۲۲ مستقیما با حدود دویست هزار مورد آدنوکارسینوم ریه در سطح جهان مرتبط بوده است. بیش از هشتاد هزار مورد از این آمار مربوط به زنان بوده که نشان‌دهنده حساسیت جنسیتی در برابر آلاینده‌های اتمسفری است. مکانیزم زیستی این فرآیند در مطالعه‌ای در نیتشر سال ۲۰۲۳ آشکار شد افزایش ذرات ریز باعث جذب سلول‌های ایمنی به بافت ریه و ترشح این‌ترلوکین ۱ بتا می‌شود که رشد سلولی با جهش EGFR را تحریک می‌کند.

عوامل خطر فرا‌تر از دخانیات

علاوه بر آلودگی هوای بیرونی، مجموعه‌ای از عوامل محیطی و شغلی در ایجاد سرطان ریه غیر‌سیگاری نقش دارند. گاز رادون طبیعی که در فضا‌های بسته تجمع می‌یابد، دود سوخت‌های سنتی در آشپزخانه‌های بی‌تهویه، تماس با آزبست و سیلیس در محیط کار، و دود سیگار دیگران از مهم‌ترین این عوامل محسوب می‌شوند. جهش‌های ژنتیکی در تومور‌های غیر‌سیگاری معمولا در ژن‌های EGFR و ALK متمرکز هستند که برخلاف سرطان‌های سیگار وابسته، بار جهشی کمتری دارند اما هدفمنطری برای درمان‌های نوین فراهم می‌آورند.

از منظر بالینی، تأخیر در تشخیص ناشی از تصور امنیتی در غیر‌سیگاری‌ها چالش اصلی است. سرفه بیش از سه هفته، خلط خونی، تنگی نفس، درد قفسه سینه و کاهش وزن بی‌دلیل علائمی هستند که نباید بهانه سیگاری نبودن باعث نادیده گرفتنشان شود. غربالگری روتین با سی‌تی‌اسکن کم‌دوز برای این گروه توصیه نمی‌شود، اما وجود سابقه خانوادگی یا علائم مشکوکی است که مراجعه به متخصص و تصویربرداری را ضروری می‌سازد.

درمان هدفمند و پیشگیری چندلایه

بررسی بافت تومور برای شناسایی جهش‌های قابل هدف‌گیری، راهگشای استفاده از دارو‌های خوراکی هدفمند است که در مقایسه با شیمی‌درمانی سنتی، اثربخشی بالا و عوارض کمتر نشان داده‌اند. این پیشرفت درمان، اهمیت تشخیص دقیق زیستی تومور را دوچندان کرده است.

استراتژی پیشگیری نیازمند رویکردی چندجانبه است استفاده از ماسک در روز‌های آلوده، تهویه مناسب آشپزخانه، تجهیزات محافظتی در محیط‌های شغلی پرخطر، سنجش رادون در مسکن، درمان کامل عفونت‌های ریوی مزمن، و سبک زندگی فعال با تغذیه غنی از میوه و سبزیجات. هر یک از این اقدامات لایه‌ای از دفاع در برابر تحول خبیث بافت ریه ایجاد می‌کند.

سرطان ریه دیگر بیماری منحصر به سیگاری‌ها محسوب نمی‌شود و هوای شهر‌ها به عنوان عامل مخرب بی‌صدا، سالانه صدها هزار جان را به خطر می‌اندازد. شناخت علائم زودرس، تقلیل تعرض با آلاینده‌ها، و عدم اتکا به عدم مصرف سیگار به عنوان تضمین سلامتی، سه پایه اصلی مقابله با این تهدید نوظهور هستند.