در روزهایی که سرزمین در شرایط حساس یک آتش‌بس شکننده بعد از درگیری‌های تازه به سر می‌برد، تبعات اقتصادی این بحران ۷۰ روزه در لایه‌های گوناگون بازار خود را نشان داده است. در این بین، بازار سخت‌افزار و تجهیزات رایانه‌ای ایران ناظر یکی از شگفت‌ترین و بی‌سابقه‌ترین جهش‌های قیمتی تاریخ خود است؛ بازاری که اکنون به کما رفته و قیمت کالاهای لوکس و پردازشی در آن به ارقامی نجومی و باورنکردنی رسیده است. در تازه ترین تغیرات، میانگین قیمت کارت گرافیک پرچمدار RTX 5090 مرز یک میلیارد تومان را رد کرده است.

پرواز قیمت‌ها در بازار بی‌مشتری

گزارش‌های میدانی از بازارهای مهم قطعات کامپیوتر مشخص می کند که قیمت پردازنده‌های گرافیکی نسل تازه به شکلی کنترل‌نشده در حال صعود است. در حالی که کف قیمت برخی از مدل‌های پایه این سری از نزدیک به ۸۰۰ میلیون تومان اغاز می‌شود، مدل‌های پرچمدار و خاص رکوردشکنی کرده‌اند. به‌گفتن مثال، کارت گرافیک ASUS ROG Matrix Platinum RTX 5090 که پیش‌تر نیز کالایی لوکس محسوب می‌شد، اکنون با برچسب قیمتی حیرت‌انگیز یک میلیارد و هفتصد میلیون تومان در بازار (آن هم به طور زیاد محدود) قیمت‌گذاری شده است.

این جهش قیمت در شرایطی رخ می‌دهد که آمار خرید و فروش در بازار سخت‌افزار به پایین‌ترین حد خود در سال‌های تازه سقوط کرده است. بازار در یک رکود تورمی مطلق به سر می‌برد؛ خریداران توان پرداخت این چنین ارقامی را ندارند و از نظر دیگر، تعداد بسیاری از فروشندگان با پیش‌بینی تداوم محدودیت‌ها، از فروش موجودی جاری خود امتناع کرده و کالاها را در انبارها احتکار کرده‌اند.

بهانه‌ گرانی دلار نیست؛ بحران تامین است

بازدید‌ها مشخص می کند که این انفجار قیمتی هیچ تناسبی با نوسانات نرخ ارز ندارد. اگرچه در این ۷۰ روز از اغاز تنش‌ها، قیمت دلار روال افزایشی داشته است، اما شیب رشد نرخ ارز در برابر پرش چند صد درصدی قیمت قطعات کامپیوتری تقریبا به چشم نمی‌آید.

علت مهم این بحران، اختلال گسترده و توقف کامل واردات کالا به سرزمین است. بسته شدن مبادی ورودی، ریسک بالای ترانزیت و توقف ثبت خواست‌ها علتشده تا هیچ بار جدیدی داخل بازار نشود. در نتیجه، قانون نانوشته‌ اراعه و تقاضا در بدترین حالت خود عمل کرده و افتشدید کالا، قیمت همان معدود قطعات حاضر را به عرش رسانده است.

بازار سخت‌افزار ایران اکنون قربانی مستقیم انسداد زنجیره تامین است. تا وقتی که شرایط واردات به حالت عادی بازنگردد و سایه محدودیت‌های تجاری از سر بازار برداشته نشود، دور از انتظار است که حباب سنگین قیمت‌ها شکسته شود. اکنون، دسترسی به تکنولوژی‌های روز دنیا برای متخصصان، طراحان و گیمرهای ایرانی از یک نیاز حرفه‌ای به یک رویای دست‌نیافتنی و میلیاردی تبدیل شده است و اشکار نیست این انسداد تا چه وقتی گلوی بازار تکنولوژی را خواهد فشرد.