مرضیه وحید دستجردی، دبیر ستاد ملی جمعیت، روز قبل اظهار کرده، این قانون نتوانسته است تحول محسوسی در قضیه فرزندآوری تشکیل کند. یقیناً پچ پچ‌هایی مبنی بر اجرایی نبودن این قانون، از همان سال آغازین اجرای این قانون شنیده می‌شد از جمله او گفت وگوها با برخی از نمایندگان مجلس که آنان به صراحت به آینده ناکام این قانون اشاره می‌کردند. 

قانون جوانی چرا آمد؟ 

شاخص‌های جمعیتی از دو دهه تازه سویه‌های دلواپس کننده‌ای را پررنگ کرد به طوری که بر همگان عیان شد که سیاست‌های جمعیتی سرزمین در مسیر نادرست قرار دارد. این سیاست‌ها که از اواخر دهه ۶۰ تا دهه ۷۰ گریبان سرزمین را گرفته می بود، در میانه دهه ۸۰ و اغاز دهه ۹۰ نشان داد، ضربه مهلکی بر نرخ رشد جمعیتی داخل کرده است.

آمارها می‌گوید: نرخ باروری در ایران که در دهه ۶۰ نزدیک به ۶.۸ فرزند برای هر زن می بود، امروز به کمتر از ۱.۵ رسیده؛ تعداد ازدواج‌ها نسبت به یک دهه قبل تقریبا ۶۰ درصد افت یافته؛ فاصله بین ازدواج و تولد فرزند اول بیشتر از ۴ سال و فرزند اول تا دوم به نزدیک به ۶ سال رسیده است. آمار تجرد قطعی – یعنی زنانی که تا ۵۰سالگی ازدواج نکرده‌اند – هم هفت برابر شده است.

نتیجه این آمارها که زیاد سریع سرزمین را در مسیر سالمندی قرار داد، تبدیل اتخاذ تدابیری در مقابله با قضیه و بحران جمعیت شد. در عکس العمل به این شرایط، «قانون حمایتاز خانواده و جوانی جمعیت» در سال ۱۴۰۰ با مقصد اصلاح مسیر قبل و تشکیل بسترهای تشویقی برای ازدواج و فرزندآوری در مجلس به تصویب رسید.

این قانون که مجموعه‌ای گسترده از مشوق‌های اقتصادی، حمایتی و رفاهی را در بر می‌گیرد، قرار می بود با افت مانع ها پیشِ‌روی جوانان، تحکیم نهاد خانواده و افزایش امنیت اقتصادی و اجتماعی زوج‌های جوان، روال نزولی جمعیت را متوقف کند و سرزمین را به سطح مطلوب باروری بازگرداند.

با این حال، با گذشت چند سال از اجرای قانون جوانی جمعیت، برسی‌ها مشخص می کند که این قانون آن‌گونه که انتظار می‌رفت، نتوانسته است به اهداف تعیین‌شده دست یابد. 

فقدان اراده و مدیران کارآمد

​​​​​​​در بازدید علل ناکامی قانون جوانی جمعیت، دیدگاه‌ها و دلایل بسیاری وجود دارد. مهدی فلاح، عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس مدیران نالایق را علت مهم ناکامی قوانین جمعیتی می‌داند و می‌گوید: اقناع‌سازی درمورد جمعیت باید از مسئولان اغاز شود. مردم مدام در همه حوزه‌ها پای کار بوده‌اند اما این که در برخی مسائل به نتیجه نمی‌رسیم، ناشی از وجود مدیرانی است که اعتقادی به این مسیر ندارند و فقطً منافع فردی خود را جستوجو می‌کنند و تفکر فردگرایانه و تصمیم‌گیری‌هایی که حول محور منافع شخصی می‌چرخد، سرزمین را با مشکلاتهای بسیاری روبه رو کرده که یکی از با اهمیت ترین آن ها، بحران جمعیت است. 

پشتیبانی‌هایی که نشد

اما کدام مشوق‌ها در این قانون، می‌توانست تا نزدیک به بسیاری شیب سقوط جمعیتی را کند کند؟ در این عرصه، دبیر ستاد ملی جمعیت روز قبل در او گفت وگو با تسنیم توضیح داده است: 

– تعلق سبد غذایی و بسته بهداشتی رایگان ماهانه برای دهک‌های یک تا چهار است که جز در سال ۱۴۰۳ که دوبار این بسته پرداخت شد، در سال‌های دیگر تنها یک‌بار پرداخت انجام شده است. 

– بیمه زنان خانه‌دار روستایی و عشایری است. جمعیتی بالغ بر سه میلیون نفر مشمول این بیمه می باشند که باید تحت پوشش قرار می‌گرفتند، اما به‌علت افتاعتبارات، تعداد زیاد کمتری بیمه شده‌اند. 

– مرخصی زایمان به ۹ ماه افزایش یافت اما دستمزد پرداختی فقط معادل دوسوم حقوق پرداخت می‌شود. 

– تسهیلات ازدواج و فرزندآوری را بخشی در سال ۱۴۰۳ دریافت کردند، اما تعداد بسیاری هم به‌علت تکمیل سقف تسهیلات، پشت درهای بسته بانک‌ها ماندند. 

– در واگذاری زمین برخی مناطق سرزمین با افتبانک زمین روبه رو‌اند و برخی دیگر زمین دارند، اما هزینه‌های سنگین آماده‌سازی زمین مانع مهم است. 

– در قسمت واگذاری ماشین می‌توان او گفت توفیق چندانی حاصل نشده است. 

-و…

مردم می‌خواهند اما…

در شرایطی که شاخص‌ها و نرخ باروری عدد و رقم‌های جذابی را نشان نمی‌دهد، اما نظرسنجی‌ها می‌گوید، تمایل مردم ایران با داشتن متوسط ۲.۵ فرزند است. این رقم چنانچه در عمل محقق شود، سرزمین در چند سال آینده از بحران جمعیتی خارج می‌شود.

«محمود مشفق» جامعه‌شناس در این باره حرف های است: آخرین پیمایش‌ها تمایل جامعه ایران را به ۲.۵ فرزند مشخص می کند، اما حقیقت تنها ۱.۶۵ است و نزدیک به ۰.۸ بین ایده آل و حقیقت فاصله داریم. یک مرد تنها اگر شغل و درآمد مستمر و ارامش اقتصادی داشته باشد، جستوجو ازدواج می‌رود. اما چرا میل به ازدواج کم شده و میانگین سن ازدواج در تهران به ۳۲ سال رسیده؟

بخشی ناشی از تحول قیمت‌ها و نگرش ها است، اما بخشی به عوامل اقتصادی بر می‌گردد. ما باید اکوسیستم شامل فضای اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و روانی ملزوم را تشکیل کنیم تا افراد با حس امنیت ذهنی راه اندازی خانواده دهند و دلواپس اجاره خانه و شیرخشک فرزندشان نباشند. روندهای کشورهای گوناگون دنیا همانند روسیه هم مشخص می کند هنگامی رونق اقتصادی بوده، باروری هم بالاتر بوده است.