در سال‌های تازه، مصرف مواد مخدر و محرک‌های نوظهور بین دانش‌آموزان در جنوب تهران، به‌اختصاصی در بین مهاجران افغان و خانواده‌های مهاجر داخلی، افزایش یافته است.

یکی از این مواد، «نخ» است که به روشای تازه و خطرناک مورد منفعت گیری قرار می‌گیرد و آثار خود را از طریق پوست به بدن منتقل می‌کند. نخ از طریق پوست پیشانی جذب می‌شود.

یک معاون مدرسه‌ی متوسطه‌ی دوم در جنوب تهران به انصاف نیوز می‌گوید: گسترش این روال می‌تواند پیامدهای طویل مدت جدی برای سلامت، تمرکز و آینده تحصیلی نوجوانان داشته باشد.

مشاهدات میدانی  مشخص می کند مصرف سیگار، مشروبات الکلی و ناس در محیط مدارس و خارج از آن ترویج یافته و حتی کشف بطری‌های مواد نوظهور و سلاح سرد از کیف دانش‌آموزان دختر و پسر به موضوعی رایج بدل شده است.

خشونت‌های خیابانی بعد از ساعات درسی و بی‌توجهی برخی خانواده‌ها، عمق مساله را زیاد تر کرده است.

یکی از معاونان مدارس جنوب تهران می‌گوید: «دانش‌آموزان زیاد تر تحت سختی گروهی هم سن و سال‌های خود یا از روی کنجکاوی به مصرف ناس و مواد روی می‌آورند. هنگامی هم که خانواده‌ها خود مصرف‌کننده‌اند، نمی توانند فرزندانشان را بازدارند. ما چندین دفعه این نوشته را به آموزش‌وپرورش گزارش داده‌ایم اما عکس العمل‌ها در حد اخراج موقت باقی مانده است.»

یک جامعه‌شناس درمورد‌ی افزایش مصرف مواد مخدر نوظهور او گفت: نوجوانانی که دچار ناکامی‌های پی‌درپی و استرس‌های مکررند، زیاد تر برای اسایش یا فرار از مشکلات خود به مصرف سیگار و موادی همانند گل و نخ روی می‌آورند.

حمید مستخدمین حسینی در او گفت‌وگویی با انصاف نیوز او گفت: ابتدا باید به این کار مهم اشاره کنم که افزایش گرایش دانش‌آموزان به مصرف مواد مخدر سبک همانند سیگار، نخ و گل، اتفاق‌ای پیچیده و چندعاملی است که از عوامل گوناگونی تأثیر می‌پذیرد.

او در ادامه گفت: از با اهمیت ترین این عوامل می‌توان به تأثیر دوستان و همسالان در شکل‌گیری رفتارهای صدمه‌زا در بین نوجوانان و جوانان اشاره کرد. نوجوانان در محیط‌های مدرسه، خانواده و اجتماع، حرکت اطرافیان خود را مشاهده می‌کنند و تمایل دارند برای پذیرفته‌شدن در گروه‌های اطراف خود و طرد نشدن، رفتارهای شبیه آنان را – چه درست و چه غلط – پیروی کنند.

این جامعه‌شناس او گفت: هنگامی مصرف مواد مخدر یا سیگار و نخ در بین دوستان و همسالان پذیرفته یا حتی تحسین و تشویق می‌شود، این حرکت به شدت در بین اعضای گروه و دانش‌آموزان دیگر شیوع یافته و گسترش اشکار می‌کند. این رفتارهای نابهنجار همچون ویروسی از طریق تعامل های نزدیک بین دانش‌آموزان منتقل خواهد شد و سختی برای «یکرنگی با گروه» علتمی‌شود نوجوانان حتی بدون میل اولیه خود، به‌علت سختی جمعی به سمت مصرف سیگار یا مواد کشیده شوند. این نوشته در محیط‌هایی که نظارت اجتماعی ضعیف‌تر است، شدت بیشتری دارد.

آقای مستخدمین حسینی نقش شرایط فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی را در شکل‌گیری این صدمه‌ها زیاد مهم می‌داند و می‌گوید: دانش‌آموزانی که در خانواده‌های گسسته یا محیط‌هایی با مشکلات مالی، افتزمان‌ها و محدودیت‌های فرهنگی بزرگ خواهد شد، امکان پذیر برای مقابله با استرس‌ها و فشارهای زندگی به سمت رفتارهای پرخطر همانند مصرف سیگار یا مواد مخدر روی آورند. این رفتارها گاه نوعی جواب به ناتوانی در دستیابی به اهداف اجتماعی یا راهی برای افت فشارهای روانی می باشند. نوجوانانی که دچار ناکامی‌های پی‌درپی و استرس‌های مکررند، زیاد تر برای اسایش یا فرار از مشکلات خود به مصرف سیگار و موادی همانند گل و نخ روی می‌آورند.

او با گفتن این که بی‌تردید نقش گروه همسالان در این بین زیاد برجسته است، او گفت: چون هویت و حرکت نوجوانان مستقیماً از افرادی تأثیر می‌پذیرد که با آنان در ربط نزدیک می باشند. گروه‌های همسالان می‌توانند هم عامل خطر و هم عامل محافظتی باشند – بسته به این که هنجارهای حاکم بر آن گروه چیست.

مستخدمین حسینی در ادامه گفت: به نظر می‌رسد نه‌تنها در کلان‌شهرها بلکه در شهرستان‌های کوچک و متوسط نیز دسترسی به سیگار و مواد مخدر و مصرف آن بین دانش‌آموزان افزایش یافته است؛ موضوعی که با افتامکانات فرهنگی و تفریحی سالم، ضعف نظارت و آموزش‌های پیشگیرانه همراه است.

این جامعه‌شناس او گفت: یکی از عوامل مهمی که کمتر به آن دقت شده، نبوده است برنامه‌ریزی و بستر مناسب برای تفریح و سرگرمی نوجوانان است. نوجوانان و جوانان انرژی بسیاری دارند و نیازمند فضاهایی برای تخلیه شوق، توانایی تنوع و تشکیل لحظات شاد و سالم‌اند. هنگامی این زمان‌ها فراهم نباشد، طبیعی است که برای جست‌وجوی شوق به سمت رفتارهای پرخطر همانند مصرف سیگار یا گل گرایش اشکار کنند.

او با گفتن این که در مدارسی که ترکیبی از دانش‌آموزان ایرانی و اتباع افغان دارند، تفاوت‌های فرهنگی، مشکلات اقتصادی و محدودیت‌های آموزشی می‌تواند عرصه‌ساز صدمه‌پذیری زیاد تر شود، او گفت: با این حال، نباید وجود اتباع افغان را عامل مهم اعتیاد دانست؛ بلکه عوامل دیگر به‌گفتن کاتالیزور در کنار آن نقش دارند. هرچند در فرهنگ غیررسمی تعداد بسیاری از مناطق افغانستان، کشت و استعمال مواد مخدر امری رایج و جزئی از فرهنگ بومی محسوب می‌شود که می‌تواند در شکل‌گیری عادت و حرکت نوجوانان افغان مؤثر باشد.

مستخدمین حسینی برای افت گرایش دانش‌آموزان به مصرف سیگار و مواد مخدر، دقت به چند محور کلیدی را الزامی می‌داند و درمورد‌ی این محورها او گفت:

۱. تحکیم بنیان خانواده از طریق آموزش توانایی‌های ارتباطی و تشکیل فضای عاطفی و او مباحثه.

۲. گسترش آموزش‌های پیشگیرانه در مدارس با محوریت توانایی‌های زندگی، هوش اضطراب و اجتماعی، و مدیریت هیجانات.

۳. فراهم‌سازی امکانات تفریحی، ورزشی و فرهنگی سالم برای هدایت انرژی نوجوانان به مسیرهای سازنده.

۴. اراعه خدمات مشاوره‌ای تخصصی برای دانش‌آموزان صدمه‌پذیر و طراحی مداخلات پیشگیرانه مشابه با شرایط فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی هر منطقه.

او در آخر او گفت: مصرف مواد مخدر نه‌تنها آسیبی فردی، بلکه معضلی اجتماعی است که خانواده، مدرسه و جامعه را دچار می‌کند. به این علت، الزامی است جامعه‌شناسان کاربردی و درمانی در برنامه‌ریزی، مدیریت و پیشگیری از این قضیه حضوری فعال و تخصصی داشته باشند تا عمل های بر پایه‌ی تحلیل‌های علمی و واقع‌بینانه طراحی و اجرا شود.